علوم اجتماعی ، دين پژوهی

2010-11-22T12:14:00.000-08:00

خود گفته ها

-انسان همواره در درون مرگ زندگی می کند.

-نیاز را به درگاه بی نیاز باید برد.

-عالم سراسر در فغان است از فراق ازلی.
- من بر ساحل تو، و تو بر ساحل من ایستاده ایم، هرگز مباد که در ژرفای یکدیگر غرق شویم!

- وقتی به فراسوی ابرها می رسی و از آن بالا به زمین می نگری با خود می گویی نکند زمین های دیگری هم وجود داشته باشد.

- سکوت، با خود سخن گفتن است.

- به گام هایش گوش کن! آنکه با تردید به سراغ تو می آید، چه دام ها که برایت ننهاده است !

- ترس، با غروب نور آغاز، و با طلوع آن پایان می یابد.

- دوستی، فاصله ای است که ما با دشمنی داریم.

- تفاوت میان زندگی ومرگ تفاوت میان شدن و بودن است.

- ای کاش می شد عقل را به سلاخ خانة عشق کشید.

- من هرگز ندیده ام که برگ های پهن در سایه گستری خسیس باشند.

- هرچیز در این عالم شبیه خود را پیدا می کند.

- همواره چیز های کوچکی هستند که ما را خوشحال کنند.

- بدترین حالت ممکن، واقع شدن در حالت بینابینی است.

- چه وحشتناک خواهد بود اگر دیر متوجه خیر بودن شرّ شویم.

- زمانی که انتظار نداری از راه می رسد!

- آن باش، که هستی!

-معمولاً چیزی که می گوییم آن را تجربه کرده ایم.

- آنکه فاقد چیزی است، به جدّ واجد چیزی با اهمیت تر است.

- آنکه باد می کارد طوفان درو خواهد کرد.

- سرم زیادی پایین بود، به خود فرو رفتم، آن را زیادی بالا گرفتم، از خودم یادم رفت.

- دعا دروازة ورود تو به ایمان است.

- مورچه ها جهان را با چشمان کوچک خود می نگرند.

- من جفای دوست را به وفای دشمن ترجیح می دهم.

- انسان بندة عادات خویش است.
-عاشق اگر از دوست دست بدارد،معشوق دست بر نخواهد داشت.
- آنکه بر بلندی می ایستد، خیالاتی می شود.
- آنکه به زیبایی ها توجه ندارد، ندیم زشتی ها خواهد شد.
- جنون بهایی است که عاشق می پردازد.
- مشغول گل باش و پروانه بودن را بیاموز.
- من از آن رو با زمین دوستم که هر چه از آن می روید، زیباست.
- شده است آیا از خود بپرسی که چرا زمستان با لباس سفید و بهار با لباس سبز می آید؟
- زندگی را بر سر و روی خود بپاش و آن را دوست بدار.
- در حیرتم که چرا ما آدمیان به بر آمدن و فرو رفتن خورشید خیره می شویم و به این همه نور از بام تا شام بی توجهیم!
- جاری با طراوت باران از دیدگان ابر، آب؛ رقص با شکوه برگ و شاخه ها در خَماخَم نگاه من، باد؛ آن بالا روندة گدازندة که مملو از حرم و حریق است، آتش و آن همیشه فرو افتاده به پای آب و باد وآتش، خاک نامیده شد ... . پس بی تردید و به آسانی دریافتم که زمین مادرِ همگان است و اینهمه را من که آدمی نامیده می شوم و فرزند زمینم، پس از هر رویدادی و در گذر ایام به این نام ها خواندم.
- درختان را نگاه کرده ای که چه زیبا راز خاک را فاش می کنند؟
- فوج، فوج ابر به هم می پیوندند، تا از کرامت پروردگار آب طلب کنند.
- ما آدمیان معمولاً پریشانِ چیز هایی هستیم که به غایت بی مقدارند.
- چه سود، مبهوت نگاهی که تو را نمی نگرد؟
- چه زیبا، رخسارة پیدا و پنهان خداوندی را می توان بر روی رنگارنگ گل ها دید.
- آنکه می بخشد،برندة واقعیست.
- مسایل کوچک خود را حل نشده باقی بگذار، چرا که مسایل بزرگ تری از راه خواهد رسید.
- کسی که دوستی و دشمنی را نیاموخته، مستحق کینه توزی است.

- آدمی از سر اجبار است که به دیگری تن می‎دهد.

- در خاطرات من دیروز به خاک سپرده شده است.

- هیچکس به اندازه‌ی غرایزم با من صادق نبوده است.

- معمولاً آنچه بیان می‌شود ماسکی است بر روی آنچه بیان نمی‌شود.

- فقط تنهایی پناهگاه تنهایی است.

- آدمی فقط در خود تکرار می‌شود.

- صحبت از چیزی معنای آن را محدود می‎کند.

- مخاطب است که واژه‌ها را متولد می‌کند.

- زندگی تجربه خطا های ماست.

2010-10-28T01:30:00.000-07:00

مقدس و نامقدس

کودکی می گفت به اتفاق پدر و مادرم برای خرید کیک به شیرینی فروشی رفتیم. می‌خواستیم به مناسبت تولد امام رضا (ع) کیکی بخریم و دمی خوش باشیم. پشت شیشه‌ی شیرینی فروشی کیکی توجه مرا به خود جلب کرد. من با زبان کودکانه‌‎ام خواستم که کیکی را بخرند که تمثال مبارک امام رضا (ع) را به صورت کیک درآورده بودند. پدر و مادرم قبل از خرید، مقداری با هم صحبت درگوشی کردند که من متوجه صحبت ایشان نشدم. بالاخره تصمیم گرفتند آن را بخرند. پس از خرید روانه‌ی منزل شدیم تا آن را بخوریم. با هزار سلام و صلوات و مواظبت، مراسم برش و خوردن کیک فرا رسید. بشقاب‌ها و چاقو و چنگال را آماده کردیم. نوبت برش کیک که رسید، مانده بودیم چگونه کیک را برش بزنیم که به ساحت مقدس حضرت ایشان توهین نشود. واقعاً گیج شده بودیم. تصمیم گرفته شد که دور تا دور کیک را که از تمثال مبارک فاصله داشت از تصویر جدا کنیم. سپس تصویر را با احترام خاصی در یخچال گذاشتیم تا بعداً تکلیف آن روشن شود.

2010-09-28T03:03:00.000-07:00

یاد دیار

آخ که چه دوست دارم به دیار مألوف خویش بازگردم. جایی که مردمانش هنوز با قوقولی قوقوی خروس از خواب بیدار می شوند و با واق واق سگ به خواب می روند. دوست دارم شب هنگام ها زیر آسمان پر ستاره بخوابم و روز را به سلام خورشیدی بروم که نور زیبایش را بی دریغ نثارم می کند، روان زلال آب را به نظاره بنشینم و انگورهای پاییزی را در آن بشویم. در این میان وقتی به پایین روستا می نگرم، پیرزنی را می بینم که هنوز مرا در خاطر خویش با اجدادم همسان می انگارد و از دور مرا به انارهای تَرَک خورده اش تعارف می کند. من نیز به احترام آن همه صدق و صفا اناری را برمی گیرم و آن را به نام سهراب و به یاد او می شکنم و با خود نجوا می کنم که : " چه خوب بود دانه های دل مردم پیدا بود. "

2010-09-17T22:44:00.000-07:00

فرار از قربانگاه

از آن هنگام که از قربانگاه فرار کرد، هیچگاه نیاسود. اگر مقدر شده بود که او را قربانی کنند، چرا و چگونه فرار کرد؟ طفلکی بر اساس یک نادانی ازلی با دیدن فرشتة مرگ پا به فرار گذاشت. از روزی که فرار کرده‌ بود، آرام و قرار نداشت. هر روز دردی و هر لحظه رنجی او را می‌آزُرد. به هرسو نظر می کرد، ناجنسان را می‌ دید که به او به دیده‌ی یک غریبه می‎نگرند. آه که اگر آنجا قرار می داشت و می‌ماند چه می‌شد! دیگر اینهمه رنج و تعب نبود. دل به هر کس و ناکسی نمی‌بست، نگاه به هر نگاهی نمی‎دوخت، حرص بر هر متاعی نمی‌خورد و پای در هر راهی نمی‌نهاد. افسوس و هزار افسوس که اگر آن روز قرار را بر فرار ترجیح می‌داد و تدبیر را ره توشه‌ی تقدیر می‌کرد، چه سودها که نمی‌برد! حال، عاجز از شرح حال خویش بر کسانی که از جنس او نبودند، روزگار می گذراند. پس شرح فرار از قربانگاه را به هیچکس نمی‎گفت و این راز را مکتوم می‎داشت. کتمان این راز موجب دردی جانکاه در او شده بود که کفاره‎ی آن گناه ازلی بود. در انتظار مرگ بود که او را از فرود به فراز آرد و رها شود.

هنوز تو فکرم

2010-08-31T01:23:00.003-07:00

امسال به مناسبتی به شهرستان گناباد رفته بودم. به طور تصادفی پس از سالها یکی از دوستان جانبازم به نام آقای ایمانی را دیدم. بعد از احوال پرسی گفتم کجایی؟ گفت: در ستاد بازسازی عتبات عالیات با خواجه رضا و سمائی مشغولم. گفتم چه خوب. از قضا هر سه دوست بزرگوارم از جانبازان جنگ هستند. از او خواستم در صورت امکان به محل کارش برویم. او هم قبول کرد. پس از مدتی پیاده روی به محل حسینیه گناباد رسیدیم. ناخودآگاه یاد زمان جنگ افتادم که آنجا محل تبلیغات و انتشارات سپاه بود. بسیاری از دوستانم را یاد کردم که شهید شده بودند. داخل یکی از غرفه ها ستاد بازسازی قرار داشت. با آقای ایمانی وارد شدیم. طبق معمول خواجه رضا با صدای بلند و با خنده های همیشگی اش به استقبال ما آمد و گفت: چطوری محمد؟ کجایی؟ پس از احوال پرسی با ایشان و آقای سمائی، خواجه رضا به من تعارف کرد بشین پشت میز. من هم طبق عادات همیشگی ام گفتم: سی سال است مقاومت می کنم. خیال کردی خیلی زرنگی؟ پیشکش خودت. بعد از این مقدمات گفتم: امکان دارد به من بگویید من کجا آمده ام؟ آقای سمائی گفت: اینجا ستاد بازسازی عتبات عالیات است. خواجه رضا حرفش را قطع کرد و گفت: اینجا یک NGO است. ما کمک های مردمی را پس از جمع آوری به شماره حسابی می ریزیم که پس از آن صرف بازسازی حرم مطهر ائمه (علیهم السلام) می شود. همچنین آنها گفتند کمک های دریافتی به کشورهای پاکستان، بنگلادش، هند، افغانستان و عراق فرستاده می شود. خواجه رضا از جانبازان هفتاد درصد است که یکبار هم از مرگ فرار کرده است. زندگی او ماجرایی شنیدنی دارد ... او را از سردخانه به این دنیا بازگردانده اند، زمانی که فکر می کردند شهید شده است. از ایشان پرسیدم آدرس اینترنتی هم دارید؟ به شوخی گفت: آره یادداشت کن. واویلا واویلا واویلا عتبات دات اُ آر جی. دسته جمعی خندیدیم و من پس از آن سؤالاتم را شروع کردم. معمولاً بیش از همه خواجه رضا جواب می داد. جمعیت گناباد؟ حدوداً شصت هزار نفر، پس از جدا شدن بجستان از گناباد. اقتصاد مبتنی بر کشاورزی و دامداری با عقاید مذهبی شدید و فرهنگ سنتی و اصیل. پرسیدم: تعصب مذهبی یعنی چی؟ خواجه رضا جواب داد: یعنی رعایت حلال و حرام، عمل به احکام دینی، پایبندی به اصول و عقاید. گفتم: می شود کمی توضیح بدهید؟ ایشان گفتند: یعنی نماز جماعت، احداث مساجد و بناهای مذهبی و رعایت حلال و حرام در تمام شئون زندگی. ایشان افزود در گناباد امنیت پایدار وجود دارد. من گفتم: دیشب در خیابان المهدی میهمان بودم. صاحبخانه می گفت چند شب قبل تمام انگورهای باغم را دزدیدند. او ادامه داد که آنها را برای درست کردن شراب داخل دبه های پلاستیکی می ریزند. خود خواجه رضا هم گفت اتفاقاً در شهر (قصبه ی شهر) هم چنین دزدی هایی شده است. او گفت: این دزدی ها مربوط به نسل جدید است. در ادامه آقای خواجه رضا گفت از چهار سال قبل تا به حال حدود پانصد میلیون تومان در قالب طلا و خدمات به عتبات عالیات کمک شده است. همچنین هفت دستگاه کامیون از طریق مرز مهران به عراق منتقل شده که حاوی سنگ برای بازسازی بوده است. پنج گروه سنگ کار و بنای ماهر نیز برای سنگ کاری حرمین شریفین کاظمین و طلا کاری گنبد موسی ابن جعفر و امام جواد (علیهم السلام) اعزام شده اند که مدت مأموریت آنها چهل و پنج روز و به طور افتخاری بوده است. ناخودآگاه یادم آمد که گناباد دارای آب و هوای گرم و خشک است و آسمان به شدت با زمین خسیس است، بعد از آن نیز خاطراتم به من می گفت قرار بود احمد زید آبادی روزنامه نگار اصلاح طلب را به زندان گناباد تبعید کنند. یادم از بهلول گنابادی و همچنین دراویش گنابادی در بیدخت افتاد. قنات های گناباد نیز بر اساس گزارش همایش قنات بعد از یزد در گناباد مقام دوم را در کشور دارد. این اطلاعات نامربوط مثل فیلم از ذهنم عبور می کرد. کاملاً گیج شده بودم. دانش جامعه شناسی ام به من می گفت: بین دین سنتی و رفتار عقلانی معطوف به هدف رابطه ی معکوس وجود دارد. در اینجا این فرضیه ابطال می شد چرا که مردم سطح سوادشان بالا، ولی مشارکت شان در کنش های دینی سنتی (کمک به عتبات عالیات) نیز بسیار بالا بود. البته حدود چهار تا پنج هزار نفر از جمعیت گناباد دانشجو هستند که این جمعیت می تواند از یکسو با سواد بودن اول گناباد و از سوی دیگر دینداری سنتی شان را خدشه دار کند؛ به این معنی که بخشی از این جمعیت را نسل جدیدی تشکیل می دهد که نگرش دینی آنها با مردم بومی گناباد تفاوت می کند. یعنی پایبندی اعتقادی- عملی آنها از نسل قبلی کمتر است (البته در این زمینه نگارنده به تحقیقات علمی مراجعه نکرده است، ولی معمولاً دانشجویان اوقات فراغت خود به ویژه در روز جمعه را به مکان های تفریحی تا نماز جمعه می روند. آنها همچنین تمایل دارند نماز خود را به صورت فرادا تا جماعت بخوانند). خلاصه اینکه هنوز قانع نشده ام که چرا به هر روستایی در شهرستان گناباد رفتم، قنات هایشان خشک و مسجدهایشان آباد بود. در پایان از آقای سمائی پرسیدم: چطور می توانم عضو افتخاری این ستاد باشم؟ ایشان گفتند: پنج، شش بار که به اینجا بیایید، آنوقت عضویت شما پذیرفته می شود. من هم طبق معمول گفتم برای من تخفیف نمی دهید؟ چهار بار که بیایم بس است؟ اگر لازم است کارت شناسایی ام را به شما نشان بدهم که من هم جزو شکمپاره های زمانه ی خوف و خطرم. بالاخره دیدار ما با خنده و شادی تمام شد و در پایان یک بسته از کتاب خشونت علیه کودکان را به آنها هدیه دادم. آقای سمائی گفت: اتفاقاً تعداد ما نیز سی نفر است. از آنها خداحافظی کرده و با این پرسش هنوز کلنجار می روم که چه رابطه ای بین سطح سواد بالا و کمک به عتبات عالیات از یکسو و بین میزان درآمد پایین و فقر اقتصادی و مشارکت در پرداخت اعانه و نذر برای بازسازی عتبات عالیات وجود دارد؟

2010-08-30T23:00:00.000-07:00

کارما

برای دو روز تعطیلی به دیار خودم یکی از روستاهای گناباد رفته بودم. جلوی در مسجد منتظر یکی از دوستام بودم که ناگهان صدایی شنیدم. ماشین وانتی که بلندگو روش نصب بود، داد می زد پهلوان ارژنگ می خواد معرکه گیری کنه. بعد یه مدت حدود پنجاه شصت نفری جمع شدند. یکی از اهالی که اونو از کودکی می شناختم با یه بطری خالی آب به سمت موتوری می رفت که اون طرف تر رو جک بغلش پارک شده بود. دور و برش ورانداز کرد و ... من گفتم: ها عباس آقا؟ گفت: هیچی می‌خوام بنزین بکشم. گفتم: مال کیه؟ گفت: نمی دونم. خیلی تعجب کردم. آخه ماه رمضون بود و کمی مونده به افطار!! بطری پر بنزین شد، یواشکی اطرافشو پایید و داشت می رفت. بهش گفتم: اگه صاحبش بیاد چی میگی؟ گفت: بهش میگم می خواستم ببینم موتورت چقدر بنزین داره. اینو گفت و بنزینو تو موتورش خالی کرد. کم کم غروب شد و اذان و نماز و بعدشم افطاری. بعد افطاری دم در مسجد کفشامو پوشیده بودم و داشتم می رفتم. عباسو دیدم که با خَرخندهای جالبی مسجدو ترک می کردو می گفت: کفشامو دزدیدن.

2010-07-24T01:48:00.000-07:00

یک روز، یک خاطره

به مناسبتی گذرم افتاد به شهرک شهید رجایی، سرِ حرِ 19 داشتم رد می شدم. دیدم موتوری ها دارن با هول وهراس فرار می کنن. اولش فک کردم دارن بی گواهی نامه هارو می گیرن. ته دلم گفتم: حقشونه. کسی که همرام بود گف بیچاره ها اینا مسافرکشن. با این حرف حسابی تکون خوردم.اونا سر حُر 19 وای میسن تا کاسبی کنن. معمولاً هم سد معبر می کنن. اولین دور برگردونو که برگشتم دیدم داربست میزنن،این کار باعث شلوغی شده بود. به همرام گفتم چه خبره ، آها یادم اُومد که اعیاد ماه شعبان به خصوص نیمة شعبان نزدیکه.هر صد متری فک کنم یه دونه داربست خیلی بزرگ زده بودن.آخه جمعیت اونجا ماشالا خیلی زیاده. کمی جلوتر رفتم دیدم مردم از وسط بولوار که رد می شن دولاّ میشنُ یه چیزی میگن.آها داشتن به آقا امام رضا (ع) سلام میدادن.آخه اینورِ شهر که از این خبرا نبود.خلاصه به فلکه پارک رسیدم، دیدم چه پرچمای قشنگی دور میدون زده بودن. همه رنگی بود، ولی خوب که توجه کردم دیدم از رنگ سبز دوتا زدن. به منزل که رسیدم نمی دونم چرا ولی گفتم قربون نومت برم یا ابا صالح. شعرمُ که قبلاً سروده بودم به مشاهدات آن روزم افزودم:
ای یار اهورایی
وقت است که باز آیی
عالم به فغان آمد
تا چند شکیبایی
تن مرده، روان مرده
آرامش جان مرده
باز آی که باز آید
انفاس مسیحایی
دیریست که دل خستم
وز جام تهی مستم
جامی بده بر دستم
زان ساغر مینایی
آزاد دلان در نیش
راحت طلبان در نوش
گوساله پرستان بین
موسای کلیمایی

2010-06-12T11:41:00.000-07:00

احترام به جنون

هر ساله برایم اتفاق می افتد، چه سرنوشتی ،خدایا ! با خود کلنجار می رفتم و نمی فهمیدم که این چه بازی عجیبی است. انگار اردی بهشت و خرداد که می شود، هوایی می شوم. میل به پرواز، میل به تغییر، میل به تصمیم. دو یا سه سال است که چنین وضعیتی دارم. چه حس غریبی! امسال نیز قاصد سرنوشت برایم نامه ای آورد. نامه رسان اما، از جنس پرنیان بود.غریب افتاده ای بود از کاروان زندگی.حدیث او، حدیث سرنوشت تمامی " تن ها " بود. پیغامبری که پیغامش رابطه بود.رابطه ای نه از سر ناز که از سر نیاز. اما رازی در میان بود که من با گشودن نامه ی او متوجه آن شدم. او نیز مثل کثیری از " تن ها "، تنها بود. طفلکی ! چه جسورانه گام می گذاشت در "من" و من نیز در آنسوتر نیاز او، نیاز دیگری داشتم. دغدغه اصلی من تنهایی نبود که اگر تنهایی بود، خود معنایی داشت و در پس آن معنا امیدی. من در صدد بودم تا احترام به غرور و احترام به جنون را پاس دارم و او اما در پی اِطفای یک احساس برادرانه در خویش.چطور می توانستم میان آنچه او فاقد آن بود و من واجد آن، رابطه برقرار کنم؟ او نیز واجد چیزی بود که بی تردید من فاقد آن بودم. پس متوجه آن راز شدم. رابطه! رابطه می توانست شور و هیجانات درونی ما را ساماندهی کند. رابطه می توانست نیاز من به ناز را به چیز دیگری تقلیل دهد و آن را دستمایه ی ورق جدیدی در زندگی ام سازم. نخستین و ابتد ایی ترین اصل اساسی این است که : اساس رابطه نیاز است و البته دو سوی این رابطه هر دو به آن آگاه بودند. من خودخواهانه درصدد احترام به جنون بودم و او نیز تنهایی بود که به " تن های" دیگر تن می داد. تن دادگی او البته نه از سر تزرع و دریوزگی که با سودای داشتن کسی بود که برادرانه بتواند تیمارش کند و سر بر روی شانه هایش بگذارد. این بود که متوجه دو دنیای به غایت دور از هم شدم که یکی شدگی آن غیر ممکن می نمود. یک " تن " وقتی تبدیل به " تن ها " می شود که نیازهای خود را به تعویق بیندازد. اگر "تن" به "تن" تن ندهد، تنها باقی خواهد ماند. راز رابطه این بود که کشف رمز شد. مرحله بعد، مرحله دیگری بود که شرح آن بسیار مفصل است. برای شرح آن باید قواعد بازی اقتصادی را دانست که حال آدم را به هم می زند.وزن کشی شروع می شود، انسانیت انسان به دارایی اش تقلیل می یابد و قدر و قیمتش در ترازوی چشم و ظاهر و فرم و دَک و پُز سنجیده می شود.در نزد من احترام به غرور، احترام به خود بود. در تفسیر من از رابطه، رابطه می توانست، احترامی باشد که یک طرف آن به جنون دیگری احترام می گذاشت. شرح قصه ی خرداد، شرح احترام به جنونی بود که در هر پیوند وجود داشت. هر کدام از ما که نتوانیم احترام به جنون را پاسداریم، به قطع رابطه کمک کرده ایم، چرا که در رابطه تن دادگی است و عبور از خود. شرح قصه ی من کی هستم و او کی بود نیز بماند که موضوعی دیگری است و در این جریده نمی گنجد. من به نسبتی که متوجه کلامش می شدم می توانستم پاسخگو باشم.وقتی می گفت: سلام . من متوجه می شدم که باید بگویم: سلام. ولی وقتی در رابطه غرورم وجه المصالحه قرار می گرفت، رابطه رو به سستی می گذاشت و احساس می کردم در ماه پاییز هستم. امسال از سر اتفاق شرح ماجرا ابتدا نزد حضرت مولانا بردم که گفت:

آزمودم عقل دوراندیش را
بعد از این دیوانه سازم خویش را

احترام به جنون برایم معنادار شده بود و در پوستم نمی گنجیدم که با خود اندیشه ای کردم.تفٲلی نیز به حضرت حافظ زدم که می گفت:

چو عاشق می شدم گفتم که بردم گوهر مقصود
ندانستم که این دریا چه موج خونفشان دارد

در کشاکش این دو با خود کلنجار می رفتم که خرداد رفت و دیگر پیغامبری از راه نرسید.

2010-06-02T08:37:00.000-07:00

دایره المعارف دین و جامعه (در حال ویراستاری)

سر ویراستار: William H. Swatos . JR
ناشر: Altamira
مدیر ویراستاری: Erik Hanson
تعداد صفحات : 1100صفحه انگلیسی
گروه هدف: کسانی که در زمینه دین پژوهی(تاریخ دین، جامعه شناسی دین،پدیدار شناسی دین، روان شناسی دین، انسان شناسی دین و... مشغول پژوهش وتحقیق هستند)،به ویژه متخصصین دین شناسی اعم از حوزه ودانشگاه.
خلاصه ای از مقدمه کتاب: مطالعه دین از منظر علوم اجتماعی به طور جدی ازدوران پیش از سقراط در یونان باستان بر می گردد،ولی در عصر حاضر امیل دورکیم،ماکس وبر و زیگموند فروید بیشتر از دیگران به این امر پرداخته اند.این دایره المعارف اثر منحصر به فردی است،زیرا در آن خلاصه ای از دیدگاه های علوم اجتماعی اعم از انسان شناسی،روان شناسی وجامعه شناسی ارائه شده است.در این کتاب مدخل های کوتاه و بلندی از نویسندگان مختلف جمع آوری شده که تاحد ممکن سنت های تئوریک و روش های تحقیقی را که در دوره معاصر به وجود آمده اند،مورد بررسی قرار می دهد.هر چند این کتاب بیشتر به سمت سنت های دینی آمریکای شمالی گرایش دارد،اما گستره نفوذ آن سنت های تجربه دینی جهانی را نیز در بر می گیرد.در این کتاب همچنین به انجمن های حرفه ای که به مطالعه دین از منظر علوم اجتماعی پرداخته اند نیز اشاره شده است.به انجمن های حرفه ای از جمله انجمن روان شناسی وانجمن جامعه شناسی آمریکا پرداخته ایم.
تدوین این دایرةالمعارف از بهار 1993 و به طور جدی از 1994 تا کنون(1998) به طول انجامیده است.کار بر روی دایرةالمعارف با مطالعه گسترده ضمیمه های مجلات، متون وکتاب شناسی های مختلف در این زمینه آغاز شد.از این رو ،تصمیم گیری در مورد این که چه مطالبی در کتاب آورده شود و چه مطالبی حذف شود، شروع شد. فهرست اسامی افرادی که ریاست انجمن های مختلف در این زمینه را به عهده داشتند،به کتاب افزوده شد.در این کتاب به پیشینه فلسفی علوم اجتماعی نپرداخته ایم . دین نیز،به خودی خود مطرح نشده است. کتاب هایی در زمینه فلسفه والاهیات وجود دارند،اما در این دایرةالمعارف فقط در جاهایی که افرادی وجود داشتند که فلسفه یا الاهیات میدانستند وبرای مطالعه دین از منظر علوم اجتماعی مفید بودند، از آنها اسم برده ایم.در مجموع،صد و نه نویسنده مختلف در تدوین این دایرةامعاف همکاری کرده اند.

2010-05-23T01:44:00.000-07:00

گردشگری جهانی، طبیعت گردی

پي . سي. سينها

ترجمه ی محمد قلی پور
پيشگفتار
اين کتاب با عنوان "گردشگري جهاني، گردشگري و طبيعت گردي پايدار: ضوابط اخلاقي، اساسنامه، خط مشي ها و قطع نامه ها"، بينش عميقي را در رابطه با تمايلات جهان معاصر پيرامون ضوابط اخلاقي گردشگري، اساسنامه ها، خط مشي ها و قطع نامه ها ارائه مي دهد. مطالعه کتاب براي تمامي حوزه هايي که با فعاليت هاي گردشگري، گردشگري پايدار و طبيعت گردي سرو کار دارند، مفيد مي باشد.
فصل نخست به مطالعه ضوابط اخلاقي جهاني گردشگري به طور عام و به ضوابط اخلاقي مسافران به طور خاص مي پردازد. ضوابط اخلاقي سازمان جهاني گردشگري، در مورد گردشگري به تفصيل بيان مي شود. ضوابط اخلاقي مسافران به مثابه مدلي است که آخرين خط مشي هاي گردشگري در آمريکاي لاتين Latin America- - را به تفصيل مورد بحث قرار مي دهد.
فصل دوم به اساسنامه جهاني گردشگري پايدار وضعيت کنوني، اصول اجرايي و مديريتي آن مي پردازد. اساسنامه توسعه گردشگري پايدار در کنفرانس جهاني گردشگري پايدار در سال 1995 در اسپانيا تدوين شد.
در ادامه به اصول برنامه محيطي سازمان ملل در مورد ايجاد گردشگري جهاني پايدار مي پردازيم. اين اصول موضوعاتي نظير: الحاق گردشگري به سياست توسعه پايدار، توسعه گردشگري پايدار، مديريت منسجم آن و شيوه هاي نيل به هدف را در بر مي گيرد. رويکرد مديريت هدف که در راستاي مديريت پايدار گردشگري در سطح جهاني توسعه يافت، به اختصار مورد بحث قرار گرفته، و به رويکرد دستور کار 211 منطقه اي سازمان ملل نيز اشاره مي شود.
فصل سوم به تفصيل، گردشگري پايدار تنوع زيستي را که شامل خط مشي هايي در خصوص حفظ تنوع زيستي و توسعه اکوسيستم هاي آسيب پذير است، مورد بررسي قرار مي دهد. سياست گذاري هاي مورد نظر، برنامه ريزي توسعه و فرآيندهاي مديريتي تا جايي که فرآيندهاي آگاهي بخش و اطلاعات موجود اقتضاء کند در اين فصل مي آيد به علاوه به ابعاد در حال افزايش فهم، آموزش، ظرفيت سازي و آگاهي مي پردازيم.
قطع نامه ها، اظهار نظرها، بيانيه هاي مختلف و گزارش نشستهاي مربوط به طبيعت گردي جهاني در فصل آخر خواهد آمد. در اين فصل بيانيه معروف کبک Quebecدر مورد طبيعت گردي که گزارش جامعي در خصوص نشست جهاني طبيعت گردي است، بررسي مي شود.
اين بيانيه شامل برنامه ريزي طبيعت گردي، مقررات، افزايش خدمات، بازاريابي و تبليغات مي شود. همچنين به موضوعاتي مثل نظارت بر هزينه ها و منابع گردشگري نيز توجه شده است. مطالب اين کتاب مي تواند منبع ارزشمندي در رابطه با گردشگري قلمداد شود.

دکتر . پي . سي سينها.

2010-05-22T14:53:00.000-07:00

عنوان کتاب:آموزش در حوزه های شیعه عصر قاجار

محمد قلی پور- علی عجم زیبد
این کتاب به مطالعة تاریخی آموزش در حوزه های علمیة شیعه در عصر قاجار می پردازد. کتاب شامل چهار بخش است که هر بخش به چند فصل تقسیم شده است.

2010-05-21T00:56:00.000-07:00

عنوان کتاب: گردشگری، دین و سفرهای معنوی (در حال اخذ مجوز)

نویسنده: Dallen J.Timothy and Daniel H.Olsen

نوبت چاپ : اول، 2006

ناشر:روتلج

برگردان: محمد قلی پور-احسان مجیدی فرد

این کتاب شامل دوبخش است. بخش اول شامل 7 فصل است .بخش دوم شامل 10 فصل است.

بخش 1 : مفاهیم ،علایق ومسائل مدیریتی

1- مکانهای مقدس و مکانهای گردشگری

2- سفرهای دینی و نا سوتی :سفرهای معنی دار

3- پارادایمهای سیر وسیاحت :از سفرهای قرون وسطایی تا تورهای واقعی پست مدرن

4- سیر و سیاحت و سفر در دریای ایمان : دیدگاهای از زمان اومانیسم دینی

5- گردشگری دینی به مثابه تجربه اموزشی

6- بطری های خالی در مکانهای مقدس : نقل دینی در عبادتگاهای ملی ایرلند

7- مسائل مدیریتی در رابطه با جاذبه های میراث دینی

بخش 2: سنتهای دینی و گردشگری

1- گردشگری و فلسفه های معنوی" خاور دور "2- دین فطری ،جنبه معنوی خود (SELF) وگردشگری عصر واگشت

3- گردشگری جهانی یهودیان:سفرهای زیارتی ویادبودها

4- آئین بودایی ،گردشگری وشیوه حد میانی

5- گردشگری واسلام :مسائل فرهنگی و تعهدات

6- سفر در آئین سیک (SIKH )

7- سفر در آئین هندو :زمینه تاریخی ودیدگاه های مدرن

8- مکانهای مقدس وگردشگری در آئین کاتولیک روم

9- گردشگری وسفر بدون تشریفات در میان قدیسان مدرن

10- نتیجه گیری :آینده گردشگری دینی چیست؟

مختصری راجع به کتاب

علاقه حرفه ای ما به گردشگری باعث شد تا به تألیف این کتاب روی آوریم؛ همچنین زمینه های معنوی ونظام های اعتقادی دینی که راهنمای ما در زندگی روزمره هستند نیز، باعث بوجود آمدن این کتاب شد. بعد از موقعیتهای مختلفی که برایمان پیش آمد تا به منظور- های دینی به سیر و سیاحت بپردازیم، متوجه شدیم که عرصه گردشگری جهانی است که شرایط چشمگیری به وجود آورده تا افراد به لحاظ معنوی و به لحاظ دینی انگیزه پیدا کنند که به سیر و سیاحت بپردازند . میلیونها نفر هر ساله به دلایل مختلف مسافرت می کنند وانگیزه اصلی افراد چه پیرو یک دین رسمی باشند، یا نباشند ،مبنای معنوی دارد. گذشته از حجم این نوع سیروسیاحتها ،به لحاظ جغرافیایی هم در اکثر نقاط جهان که مرکز مکان های مقدس هستند، این شکل سیروسیاحت متداول است و برای طرفداران دینی و حتی افرادی که فقط از روی کنجکاوی صرف ،ازاین مکانها دیدن می کنند ،جالب است . با وجود فراگیر بودن و حجم گردشگری دینی در سطح جهان ،اما مطالب چندانی در این باب در ادبیات دین یا گردشگری نوشته نشده است . مجموعه نوپایی از مقاله های نشریه ای در این 15 سال اخیر منتشر شده اند، از جمله مهمترین آنها تحت عنوان" وقایع سالانه تحقیقات گردشگری" (1992) و "تحقیق در خصوص گردشگری و تفریح" (2001) بوده اند . همچنین تعداد کمی کتاب نیز ازسال 2000 چاپ شده اند که تاریخ سفر زیارتی و تغییر سفرهای مذهبی وپرهیز کارانه را به سمت گردشگری عصر جدید به طور خلاصه بیان کرده اند . با توجه به کمی اطلاعات در مورد این نوع سفر در مقایسه با سایر اشکال گردشگری و توجه به این حقیقت که دانشمندان،رهبران دینی و مقامات متصدی مقاصد زیارتی،بحث راجع به ماهیت گردشگری ،دین ،سفر زیارتی و گردشگری دینی را به میان کشیده اند ، همین باعث شد تا نگارش این کتاب انجام شود.

این کتاب دو هدف را دنبال می کند. هدف اول این است که با برجسته کردن موضوعهای مفهومی،مبناهای تئوریکی را که اساس تلفیق دین و گردشگری هستند مورد برسی قرار دهد، بدین ترتیب می توانیم در خصوص افرادی که به طور معنوی فکر می کنند یا به لحاظ دینی انگیزه پیدا می کنند تا مکانهای خاصی را مقدس بشمارند و ازان مکانها دیدن کنند ،به فهمی عالمانه دست پیدا کنیم .عالمان دینی وعالمان گردشگری در این کتاب گرد هم امده اند تا عناصر اجتماعی،اقتصادی، تاریخی و سیاسی که پل میان دین وگردشگری را ساخته اند بررسی کنند . هدف دوم روشن ساختن این حقیقت است که اکثر تحقیقات اخیر بر این موضوع متمرکز شده اندکه یا یک دین خاص را مورد توجه قرار دهند و یا الگو های خاص سفر زیارتی را مد نظرقراربدهند.

در بخش دوم این کتاب قصد داریم تا به طور تجربی مروری بر ادیان مختلف جهان و جنبشهای مذهبی ،همین طور سلوک ،مقتضیات ،اعمال و سنتهای این ادیان و جنبشها داشته باشیم که در ارتباط با اشکال مختلف سیرو سیاحت هستند . متاسفانه محدودیت مکان و زمان لزوما باعث شد تا حوزه ای از اعتقادات را که امکان داشت ، مورد بحث قرار دهیم . فرد برای تصمیم گیری در مورد اخذ یک نظام اعتقادی خاص به اطلاعات قابل دسترس در این زمینه و همچنین افراد متخصص نیاز دارد . تلاشهایی هم که با استفاده از این رویکرد شده ،توسط نویسندگانی بوده که هم تحصیل کرده دانشگاهی هستند وهم علاقمندان نظامهای اعتقادی مورد مطالعه، می باشند.

امیدواریم این کتاب بینشی دست اول راجع به مبادی معنوی و دینی گردشگری به دست دهد ومبنای مفهومی فراهم کند تا تحقیق در خصوص این پدیده جهانی و فراگیر در عین حال مطالعه پذیر، افزایش یابد.

2010-05-20T06:00:00.000-07:00

روان شناسی، دین و معنویت (در حال ترجمه)

نویسنده:جیمز اِم. نِلسون

برگردان:محمد قلی پور- مریم زارعی

کتاب دارای چهار بخش است.بخش نخست خود شامل سه فصل است که در فصل اول به موضوع:مقدمه بر روان شناسی،دین ومعنویت اشاره دارد.فصل دوم به م.ضوع علم، دین و روان شناسی می پردازد.عنوان فصل سوم سنت های دینی است.بخش دوم به موضوع گفتگو-گذشته،حال و آینده اشاره دارد.قصل نخست از بخش دوم با موضوع رویکرد های پدیدار شناختی به دین ومعنویت آغاز می شود.آنگاه در فصل دوم به موضوع رویکرد های پویایی روانی و رابطه ای می پردازیم. عنوان فصل بعد رویکرد های معاصر و مباحث است.بخش سوم با نام توسعة انسانی آغار می شود.این بخش از کتاب شامل سه فصل است:در قصل نخست به موضوع بنیان های توسعة انسانی،دین و معنویت اشاره شده،در فصل دوم موضوع دین و شکوفایی آن در کودکی و نوجوانی بررسی می شود.در فصل سوم به مبحث دین،معنویت و شکوفایی آن در بزرگسالی پرداخته شده است.بخش چهارم کتاب با نام کاربست ها است که خود مشتمل بر شش فصل است: در فصل نخست به موضوع دین، معنویت و بهداشت جسمانی اشاره می شود. در فصل دوم موضوع دین، معنویت و بهداشت ذهنی مورد بررسی قرار می گیرد. در فصل سوم موضوع اعمال و جماعت های دینی بررسی می شود.در فصل بعد به اعمال دینی و معنوی فردی اشاره می شود.و...

2010-05-19T07:41:00.000-07:00

روان شناسی اجتماعی تصورات قالبی و زندگی گروهی(در حال چاپ)

مقدمه بر ترجمه

اََلحَمدُللهِ فاطِرِالسّماواتِ وَالاَرض ... داعیة این کتاب آن است که می خواهد فرایندهای روان -شناختی اجتماعی مثل روابط بین گروهی، قوم مداری و پیش داوری و نقشی را که قالبی کردن در این پدیده های اجتماعی دارد، به خوانندگان نشان دهد.

این کتاب نه یک کتاب مقدماتی و نه یک تک نگاری است، بلکه شامل نوشته های مختلفی است که به تبیین قالبی کردن و مباحث دیگری که مورد توجه رشته های مختلف در این زمینة علمی است، می پردازد. نویسندگان کتاب قصد داشته اند تا محصول کارشان ،یک تلاش علمی متمایز باشد.

نویسندگان کتاب سعی کرده اند فصل های کتاب را دقیق طبقه بندی کنند و ممکن است در انجام این کار دچار نوعی دو انگاری شده باشند. رفتار بین گروهی بدون شناخت اجتماعی امکانپذیر نیست و گفته می شود شناخت اجتماعی با تجربة رفتار بالقوه وگذشته به شدت ارتباط دارد.

یکی از مباحث مهم کتاب به چالش کشیدن بعضی نظرات پذیرفته شده در مورد تصورات قالبی و فرایند قالبی کردن است. این کتاب دارای پانزده فصل است که فصل های 6-2 به مطالب زیر می پردازد: با چه شیوه ای باید تصورات قالبی را مطالعه کرد؟ تصورات قالبی چگونه به ذهن خطور کرده و چه کارکرد هایی دارند؟ در فصل های 7و8 چگونگی شکل گیری تصورات قالبی شرح داده می شود. در فصل های 13-9 چگونگی تأثیر هویت های گروهی و زمینة اجتماعی بر فرایند اجتماعی کردن ، بررسی می شود. فصل 14 کتاب با عنوان خود وگروه در جامعة مدرن آغاز می شود و بالاخره فصل 15 به بحث پیرامون تحلیل در سطح فردی، گروهی و سیستمی و ارتباط آنها با قالبی کردن و روابط بین گروهی می پردازد.

آنچه درون مایة کتاب را تشکیل می دهد، ارائة رویکرد اجتماعی برای تبیین قالبی کردن است که در عین حال مبنای روان شناختی نیز داشته باشد. از آنجا که در مقدمة اصلی کتاب به تفصیل در بارة معرفی کتاب صحبت شده است، به همین مقدار بسنده کرده و خوانندگان را به آنجا ارجاع می دهیم.

در ترجمة کتاب با مشکلات بسیاری مواجه شدیم که از آن میان می توان به برخی از آنها اشاره کرد:

بین رشته ای بودن موضوع های کتاب ، سیال بودن و لغزندگی بعضی از کلمات و عبارات که ما را از حوزة روان شناسی به جامعه شناسی و بالعکس می کشاند و حجم زیاد کتاب که باعث شد نتوانیم آنچنان که شایستة یک کار علمی است، از عهدة انجام ترجمه بر آییم، چرا که از زمان آغاز تا انجام کار مدت زمان زیادی طول کشید. امید که اصحاب علم و فضل بر ما خورده نگیرند و ما را از راهنمایی های خود بهره مند سازند.

سپاس بی دریغ خود را ابتدا نثار آقای علیرضا قاضی زاده ، به خاطر انتخاب و ارسال کتاب می نماییم. دوست عزیزی که بدون هیچ چشمداشتی، همیشه ما را مورد لطف خود قرار مَی دهد. سپس باید از سرکار خانم حیدری به خاطر تایپ و غلط گیری کتاب تشکر و قدر دانی نماییم. همچنین خود را مرهون الَطاف دوست و همکار گرامی مان جناب آقای هاجری می دانیم که همواره بار اصلی زحماتمان در محیط کار بر عهدة ایشان است.

وَ هُوَ عَلی بِکلّ شیء قدیر.

پاییز 1388 ، قلی پور – نقی پور اعضای گروه پژوهشی علوم اجتماعی جهاد دانشگاهی مشهد

2010-05-16T10:53:00.000-07:00

نظریه اجتماعی و سیاست هویت

همواره میان مردم تفاوت، و در بین آنها تنش هایی وجود داشته است. مردم اغلب با موضوعاتی نظیر این که چه کسانی هستند، چگونه آمال وآرزوهای مختلف شان را با هم انطباق داده و چطور با یکدیگر ارتباط داشته باشند، مواجه بوده اند. به نظر می رسد در رابطه با مسائل هویت فردی و جمعی از نظر کیفی چیز جدیدی باشد، و این مساله به روابط هر کدام در قلمروهای مختلف در دنیای مدرن مربوط مي‌شود.
با آنکه قومیت و تعارض قومی بسیار قدیمی است، قوم کشی نظیر قتل عام و بسیاری از این موارد، به اشکال ملایم تر ناسیونالیسم مشخص در دنیای مدرن انجامیده است. فرد‌گرایی جدید، ساختارهای دولت جدید، نیروی محرکی که سرمایه داری به بسط سازمان تجارت در سراسر جهان بخشیده، بسیج شهروندان برای جنگ تمام عیار، همه و همه، شرایط موضوعات هویت جمعی را تغییر داده اند.
در پایتخت های جهان وطنی امپراتوری ها و در شهرهای بزرگ تجاری در مسیر های طولانی بازرگانی،پيروان مذاهب و گروه های قومی مختلف، همزیستی هماهنگی داشته اند که یادآوری آن مشکل است. به عنوان مثال، موطن بخش های مختلفی از مسیحیان،یهودیان و مسلمانان، استانبول (قسطنطنیه) بود. همین طور،بیروت در کشور لبنان- یک دولت نسبتاً مسالمت آمیز، ناهمگون از نظر قومی،که مردمش از وحشت آلمان نازی فرار می کردند- یادآور این نکته است که تساهل –Tolerance-اختراع غرب مدرن نیست. اما شهروندان این شهرهای جهان وطن می توانستند با تساهل همزیستی داشته باشند، و این لزوماً نه به خاطر دوستي میان آنها و نه به دلیل سهیم بودن در نازل ترین سطح مشترکات فرهنگی بود. آنها توانسته بودند در بخش وسیعی همزیستی داشته باشند،چراکه ازآنها خواسته نشده بود تا در همه طرح های جمعی به یکدیگر به پیوندند.از آنها درخواست نشده بود تا در یک دولت دموکرات خود گردان democratic self- government- - یا انتخاب دانشگاه های خود،یا همسایه های خود با فشار زیاد، اشتراک مساعی داشته باشند.هر چند آنها در تجارت و برقراری صلح تشريك مساعي داشتند که مساله جدایی بود،ولی به صورت دیگری،در نواحی ای که به امور داخلی شان مربوط بود،از یکدیگر جدا بودند. موضوع حکومت مرکزی هم با یک انتخاب حداقلی به امپراتورها و سلاطین واگذار شده بود.
در واقع، دموکراسی حاکم بود که روابط میان گروه های مختلف شهروندان را شکل می داد، و به صورت کلی تری پیدایش طرز تفکری بود که می گفت حکومت ها مشروعیت خود را از مردم،و نه از حق الهی، سنت‌ها، یا قدرت مطلقه می گیرند.تفکر دموکراتیک به اندیشه هایی نظیر "خواست مردم"-The will of the people- بستگی داشت که این نیز به نوبه خود به تشکیل یا کشف چنین خواسته مشترکی وابسته بود. به زودی ایده ملت نه بر علیه مردم بلکه از طرف مردم علیه شاهان و امپراتوریها طرح شد. ولی هر بار که این خواسته مطالبه می شد، شهروندان نمی توانستند مدت مدیدی در مناطق خود جدا از یکدیگر باشند، زیرا یک گفتمان مشترک درباره موضوعات اجتماعی مربوط به عموم مورد نیاز بود. شکایات بی شمار و مختلفی از سوی آنها علیه همدیگر به اجبار نه توسط یک حاکم مستقل، بلکه به وسیله برخی روش های نمایندگی مورد قبول عام که فراگیر بود، رسیدگی می شد و شکایت آنها علیه دولت اغلب علیه خودشان طرح می شد.
در این زمینه، هویت به تازگی مشکل ساز شده است. مباحث هویت جمعی بیشتر با افزایش عقاید موجود که هویت فردی را محصول خود سامان می دانست، و به انتخاب آزاد منجر می شد، مرتبط بود و به سادگی به تولد یا اراده الهی ربط نداشت. شاید هویت جمعی جنبش پروتستان اهمیت وافری داشت، لاکن در سراسر عصر جدید، انقلاب در تفکر، به هویت فردی وزن اجتماعی واخلاقی بیشتری بخشید.این به صورت متزایدی حاصل تلاش شخصی و نه صرفا یک بحث عملی بود.
مشکلات هویت جمعی و فردی هر دو به هم گره خورده‌اند، چرا كه هویت فردی به برکت آنچه فوکو آن را ضوابط جدید قدرت می نامد شکل می گیرد، و به دلیل طرح این بحث که چه نوع هویت فردی برای شخص مناسب است تا در گفتمان های عمومی شرکت کند، سیاست را شکل داده و بر قدرت تأثیر می گذارد.
نظریه اجتماعی جدید از چنین بستری و با روابط مساله ساز مخصوص به خودنسبت به موضوعات هویت برخاست.نظریه اجتماعی بر شیوه های تفکری که بر افراد و نه تفاوت های میان آنها تاکید دارد،پیشقدم گردید. در اقتصاد سیاسی اولیه، تفکر درباره سیستم خود تنظیم به موازات ایده های کنشگران فردی که تصمیمات مستقل در رابطه با بازار می گرفتند، همراه بود،ولی ایدئولوژی آنها را بالاجبار به افراد همتراز تقلیل می داد. در نظریه قرار داد اجتماعی، افراد به وسیله فرصت مشارکت در قرار داد الزامی که شامل اعضای متعددی از شهروندان هم پایه بود، به قدرت می رسیدند.در هر دو حوزه، مفروضات ضمنی در باره هویت این افراد موجب امتیاز بخشی به هویت های معین گردید،تا جایی که آنها خود را در مقیاس جهانی مطرح کردند.افراد درگیر بازار نوعاً مرد، و مالک یا صاحب فروش نیروی کار خانواده بودند؛ آنها آزاد بودند گرچه قانون هنوز بردگی را به رسمیت می شناخت. افرادی که به قرار داد اجتماعی می‌پیوستند، نظیر کسانی که در عصر طلایی گفتمان عمومی قرون هیجده-نوزده قرار داشتند، معمولاً با سواد و مردان مالکی بودند که سخنگوی ملت مسلط بودند. از این رو، فردگرایی به صورت کنایی به شکل متفاوتی سرکوب می شد.این یک مشکل بود،هم از حیث درونی،آنگونه که بعضی از افراد هر کشور، تابع نظر شهروندان حقیقی ای بودندکه در تصور دیگران شکل گرفته بود،و هم از حیث بیرونی چنانکه مرزهای دولت به صورت تصوری آن وابسته به ملت بود،و جریان گنجاندن (شمولیت) نیز واقعیتی اخلاقی بودکه تا کنون ما را مسحور خود ساخته است. ایدئولوژی های دموکراسی ما تلویجاً بر استثنائاتی دلالت دارد و حدودی را مفروض داشته که مشکل بتوان از بعد درونی آن را در مبحث دموکراسی توجیه نمود.
نظریه اجتماعی به برکت پس زدن جنبه های معینی از مبحث هویت شکل گرفته است. این نظریه مدت های مدیدی به موضوع تنش بین هویت های مشابه می پرداخت و افراد را واحدهای برابر تحلیل به حساب می آورد. به موضوعات بازار و انتخابات که برابری افراد در آن مفروض است،عینیت مي‌بخشید و تفاوت های ثانویه شان مشخص مي‌شد. همین طور بحث های زيادي در رابطه با طبیعت و تربیت صورت گرفته كه تمامی آنها داعیه دار آن بودند که هویتها قوام یافته اند،اما قبل از همه، ساختارها موضوع آمادگی جوانان برای مشارکت بزرگسالان بود. بنا براین، اجتماعی شدن به عنوان صلاحیت شهروندی،جانشین مالکیت و دارایی شد، ولی در عین حال هویت نیازمند مشارکت جدی بود تا احراز شود. شکل گیری هویت در اکثر مدلها- مثل نظریه مشهور هابرماس- Habermas- در خصوص عرصه عمومی، فرد را برای ورود به حوزه عمومی آماده می‌کند. این موضوع به فرد استحکام و ایده می دهد. عرصه عمومی برعکس از فرد می خواهد تا بخشی از تفاوت های مربوط به طبقه،قومیت و جنس را به نفع برابری کنار گذاشته، همگاني شود. اما این که بتوان این همه تفاوت را به عنوان اهداف سیاست موضوع بندی کرد، امری غیر ممکن به نظرمی‌رسد. در عوض موانعی که قبل از شکل گیری عقلانیت سیاسی اراده جمعی غلبه دارد، مطرح مي‌شود.
نظریه اجتماعی روزگار سختی را پشت سر گذاشت تا به مرحله ای رسید که معتقد شد هویت خودش می تواند کانون تعیین کننده نزاع سیاسی باشد. این عقیده را جنبش های نوین اجتماعی مختلفی بعد از دوران جنگ نمایان کردند: مثل جنبش حقوق مدنی در ایالات متحده، جنبش های ملی گرایانه ضد استعماری در جهان سوم، جنبش زنان و جنبش مردان همجنس باز. اینها جنبش هایی هستند که نه تنها در جستجوی اهداف ابزاری مختلفی بودند، بلکه بر هویت های محدودی که از نظر عمومی مطلوب و از نظر سیاسی با اهمیت است،تأکید داشتند. تصور می‌کنم اگر تئوری هایمان این ادعا را جدید تر از آنچه هستند قلمداد نمایند، به بیراهه رفته ایم. این طورنیست که تصور کنیم هویت ها طی دویست سال اخیر شکل گرفته اند. بر عکس آمریکایی ها هم از طریق انقلاب و هم جنگ داخلی هویت ملی خود را ساختند، کارگران برای احراز هویت شان مبارزه کردند، مبارزة زنان و آمریکایی های افریقایی تبار در گروه های قومی مهاجر، هیچ کدام بعد از جنگ دوم جهانی شروع نشد. مسأله بیشتر به دورة اولیه بر می گردد. ما درصدد بودیم تا قسمت های عمده نظریه هایی که اهمیت سیاست های هویت را نشان مي‌دهد، در تحلیل هایمان حفظ کنیم.ولی تا مدت مدیدی نمی توانستیم این كار را انجام دهیم.
اهمیت سیاست هویت در حال حاضر به شناخت متزایدی که نظریه اجتماعی بایستی خود، گفتمانی چند صدایی باشد، نه بیان ساده تک گویانه حقیقت واحد یا شباهت های متواتر، ارتباط دارد. حوزه های در حال رشد فراملی و گفتمان آکادمیک، نقش زنان، همجنس گرایان مرد و زنان هم جنس باز ، رنگین پوستان و گروه های قومی متعددی که قبلاً مسلط بوده، یا سرکوب شده اند، همگی بر نظریه هایی تأکید دارند که نه تنها احساس تفاوت در جهان خارج توسط نظریه پردازان شکل می گیرد،بلکه این احساسِ تفاوت، در درون گفتمان نظریه به وجود می آید. این خود نظریه ای می طلبد که فرهنگ را به صورت جدی طرح کرده و به آن رویکرد انعکاسی، نه عینیت انگارانه داشته باشد.
این کتاب چندین رویکرد متفاوت در برخورد با مشکلات و سیاست هویت با تمركز بر نظریه اجتماعی دارد. موضوعی که همه آنها را یگانه می سازد، اهمیت نادیده انگاشتن شکاف شدید میان دیدگاه های"خرد" و "کلان" است . همة فصول این کتاب به دنبال کشف موضوعاتی درباره هویت است که به هم مربوطند، آنها گفتمانی جدا درباره امر شخصی و جمعی را دنبال نمیکنند.
فصل نخست، به تشریح این موضوع می پردازد که چرا مضامین هویت، اغلب به شكل موضوعات سیاسی جلوه گر می شوند، و اینکه چالش بیشتر حول قبول یا رد ذات گرایی با ساخت گرایی صورت می گیرد، یا اینکه چرا دلایل آن موکول به تنوع فرهنگی تا لفاظی های پیش پا افتاده ضمنی نسبیت گرایان مي‌شود.
فصل دو با دیدگاه های مارگارت سامرز و گلوریا گیبسون –Margaret Somers and Gloria Gibson – آغازمی شود. آنها مفاهیم گسترده و هیجان انگیز روایتی اخیررا ترکیب و مورد بررسی قرار می دهند. پیشنهادآنها برای جامعه شناسی اهمیت بسیار زیادی دارد، چرا که تصور ویژه نگری روایتی را به عنوان یک رشته علمی مهم زیر نام" دگر شناخت شناسی " طرح کردند. بر خلاف این تصور مساله ساز، آنها بخشی از هویت های روایتی مشترک را که به چالش می کشند، اغلب گمراه کننده وناتوان اند، چرا که تضاد میان نظریه و روایت و صحبت از مفاهیم اساسی معرفت شناسیک، حاصل جدل میان گوناگونی و هویت است. آنها به منظور ارتباط بین هویت روایتی و زمینه های مربوطه، به گسترش بعد جامعه شناختی ویژه ای مبادرت ورزیدند که اغلب دررهیافت های ادبی اخیر، دراین خصوص وجود نداشته است.
چارلز لمرت- charles Lemert- در یک مطالعه موردی درفصل سه، نوعی شکل روایتی را به کار می برد که از آن طریق به صورت تجربی به ایدة خود ساخت واقعی بدهد؛ اینکه چگونه نظریه اجتماعی پیچیدگی هویت شخصی را کنار می گذارد. او به ویژه، بر این مسأله تاکید می کند که چگونه موضوعات مربوط به جنس و نژاد در گفتمان های رایج هنجارمند می شود. همچنین بر شناخت مبهم قدرت شخصی آنها مثل بسیاری از ابعاد موجود در روابط قدرت نیزاصرار می ورزد. او همین طور این اندیشه را بررسی می کند که هویت به یک گفتمان قوی درباره خود یا به یک مفهوم قوی جمعی از "ما" بستگی دارد.او در یک تفکر ذات انگارانه،بر نگرانی بیش از حد معاصر در مورد مسائل مربوط به خود و نارسایی های اخلاقی ناشی از آن غلبه می کند.
درفصل چهار، نوربرت ویلی- Norbert Wiley –، مشی به نسبت تندی داشته و برماهیت جهانی انسان تأکید دارد. او در پی این است که فهمی از سیاست های هویت را پایه‌ریزی کند که به تصورات سنتی فردیت روان شناختی مربوط نمی شود، بلکه بر یک رهیافت نشانه شناسیک درباره خود متکی است. ویلی تغییر گفتمان های مربوط به هویت را با نگاه به تاریخ گذشته آمریکا کشف می کند. دراین روش، او توسعه رهیافت های عمل گرایانه ( کنش متقابل نمادین، شاخه ای از جامعه شناسی که بیشترین توجه خودرا صرف موضوعات هویت کرده است) را بدیل دموکراتیک شفاف و ذاتی روان شناسی گرایی ناقص بنیان گذاران قرارمیدهد.
در فصل پنج ،تُدگیتلین- Todd Gitlin- به موضوع پی آمدهای پیدایش "سیاست های هویت" برای سیاست می پردازد. پرسش او به ویژه این است که آیا تاکید بر تفاوت به وسیلة تضعیف عامل بالقوه درجهت تصدیق عوام گرایی های توده ای- نظیر طبقه- برای دستیابی به قدرت جمعی، در کنش سیاسی پیگیری می شود؟ مقاله او آشکارا از منظر چپ سیاسی وارد بحث می‌شود،پرسش های مربوط به رادیکالیسم خود آشکار ساز بسیاری از موارد سیاست های هویت را طرح مي‌كند. خواسته های او درمورد پیشرفت، جستجوی ایده های جهان شمول و عوامل جمعی فراگیر مورد قبول عامه نیست. او بیشتر بر اهمیت بیش ازحد و در عین حال عوامانه محدود و مشکلات " من گرایی گروهی" group solipsism "تأکید می کند.
استفن مِنل- Stephen Mennell – به طورمستقیم درفصل شش به تقابل میان رهیافت- هایی می پردازد که معتقد است هویت جمعی ریشه در تصورات متراکم خودهای فردی دارد. رهیافت هایی که شکل گیری خود انگاره ها- self- images- و ما انگاره ها- we-images- را به عنوان فرایندهای فرهنگی وابسته حل ناشدنی می بیند. در ارتباط با تصور ویژگی های جسمی و ساختاری فرد- habitus – که بوردیو و ِالیاس -Bourdieu and Elias – به کار می برند، مانند ارتباط بین فهم هایی که هویت جمعی را در فعالیت های پیش آگاهی3 جستجو می کند با فهم هایی که آن را محصول زندگی روزمره دانسته، مسائلی که بیشتر پای اندیشه گفتمان و معانی دیگری که در شکل گیری هویتی جنبه خودآگاهی دارند، را به میان می آورد. او با نگاه به مفاهیم روبه افزایش مقیاس زندگی اجتماعی، اَشکال تغییر،گسترة هویت یابی متقابل و تولید انبوهی از لایه- های هویت انسانی را آزمون می کند. مَِنل جامعه شناسی فرهنگی را در مقابل اصالت روان شناسی- -psycologism قرار داده، و روان شناختی کردن را به خودی خود در گذر تاریخ، زمانِ به تعادل رسیدن" ما" و "من" می داند.
زارِتسکی – Zaretsky- در فصل هفتم از بعد تاریخی در جستجوی جایگزینیِ موضوع‌مند جنبه‌هايي از گفتمان روان شناختی و فردگرایانه در "سیاست هویت" است. به ویژه، او تغییر در نقش را دنبال می کند، موضوعی که روانکاو در تنظیم پرسشهای مربوط به هویت جستجو می کند. بر خلاف روایت های رایج در تاریخ روانکاوی، تمرکز زارتسکی بیشتر روی شکل بندی مجدد روابط بین "عمومی" و "خصوصی " است.
زارتسکی اتخاذ سیاست هویت دقیق روبه رشد را صرفاً یک روند کلی نمی بیند، بلکه آن را واکنشی به اوضاع و احوال سیاسی میداند که بیشتر حاصل جدایی تولید سرمایه داری و زندگی خصوصی است. این امر، تلاش سنت مارکسیستی درباره پروژه یکسان ساز آزادی سیاسی را تحلیل برده و معنای گفتمان روان کاوی را نیز تغییر مي‌دهد و راه را برای" سیاست های متفاوتی" که از سوی پَسا ساختارگرایی القا می شد، باز مي‌كند.
فصل هشتم، مشکلات نظریه اجتماعی و سیاست های مربوط به هویت را براساس تحلیل‌های تجربی، موضوعاتی درباره زندگی آمریکایی- آفریقایی و تولید فرهنگی پیش رو میگذارد. مانتیا دیاوارا - manthia Diawara - به برخی از تفاسیر انتقادی فرهنگیِ آمریکایی- آفریقایی پرداخته است. موضوعی که فرض میشود در زندگی آمریکایی های سیاهپوست جنبة آسیب شناختی دارد- گرچه عمده این آسیب ها دارای عوامل خارجی است. او به دنبال رهیافتی در مورد هویت آمریکایی- آفریقایی است که نیاز به فرضیه سازی جهت تغییر ندارد.
با چنین طرز تفکری، او تنش در نخستین بخش خود زندگی نامة مالکم ایکس را که بر Detroit Red متمرکز است، بین قطعیت جنبه های فرهنگ سیاه پوستان و در خواست جدایی از آن فرهنگ را بررسی می کند. دیاورا نشان می دهد چگونه موضوع تثبیت یا تغییر، با موضوعات گسترده تری در تولید فرهنگی آمریکایی- آفریقایی مثل اجرای موسیقی سیاه پوستان برای مخاطبین سفید پوست، ارتباط دارد.

2010-05-13T01:53:00.000-07:00

جامعه شناسی قشرها و نابرابری های اجتماعی
نويسنده : ليونارد ريزمن ، مارينو اف .انگويتا

ترجمه: محمد قلی پور

ناشر : نشر آوای کلک

تیراژ: 2000

قیمت : 46000ریال

2010-05-12T01:45:00.000-07:00

جامعه شناسی تاريخی غرب گرايي وغرب ستيزي
مقدمه

عصري كه درآن به سر مي بريم به درستي عصر ارتباطات نام گرفته است. ارتباطات در معناي وسيع و گسترده ي آن مرزهاي سياسي و جغرافيايي كشورها را در نورديده و به گونه اي ارتباط ناخواسته نيز دامن زده است. اگر در گذشته هاي نه چندان دور برقراري ارتباط ميان ملتها و دولتها با دشواري فراوان صورت مي گرفت وحوادث مهمي در نقطه اي از عالم رخ مي داد كه ديگر افراد از آن بي اطلاع مي ماندند، اكنون اخبار و اطلاعات، خود به سراغ انسانها مي روند.در مواردي، انسانها بدون آن كه خود تلاش كنند وحتي تمايلي داشته باشند، ناچار به برقراري ارتباط با ديگر انسانها، گروهها و فرهنگ ها مي شوند. بنابر اين امروزه اطلاعات دو ويژگي بسيار مهم پيدا كرده است. برخلاف گذشته كه اطلاعات تنها در اختيار افراد معدودي قرار مي گرفت، امروزه اطلاعات همگاني شده و برد آن بسيار وسيع شده است.
در چنين وضعيتي اقتباس فرهنگها و تمدنها از يكديگر امري اجتناب ناپذير است و اگر فرهنگي به نحو فعال به كار تعامل وگفتگو با ديگر فرهنگها و تمدنها برنخيزد، بايد به نحو انفعالي پذيراي كالاها و محصولاتي باشد كه از ديگر فرهنگها به سوي فرهنگ بومي سرازير مي شود.
فرهنگ ما نيز از اين قاعده كلي مستثني نيست.ما نيز ساكنان سرزميني هستيم كه جزئي از دهكده كوچك اطلاعات وارتباطات به شمار مي رويم. هر روز عناصر فراواني از فرهنگهاي مختلف در قالب آرا و انديشه هاي نو، آداب و رسوم جديد و ... به اين سرزمين وارد مي شود، و ساكنان آن تحت تأثيرقرار مي دهد.
اين كتاب، به دنبال علت يابي رويدادهاي تاريخي وچرايي آن نيست، بلكه درصدد است تا به سنخ شناسي رفتار نخبگان بپردازد. سنخ شناسي تعامل فرهنگي با غرب، تنها به شرح و توصيف آن بسنده مي كند. البته از دايره تنگ و صرف نقل روايات تاريخي فراتر رفته و در سطح غرب گرايي، غرب ستيزي و غرب گريزي به نسبت نخبگان با جهان غرب مي پردازد. البته بايد اعتراف كنيم كه اين كتاب نتوانسته مرز ميان نگاه تاريخي و جامعه شناسي را رعايت كند، چرا كه گاهي اوقات تنها به بازنمايي رابطه فرهنگي يا علمي نخبگان قناعت مي كند.
شكل كلي كتاب، بي شباهت به تحقيقات آكادميك نيست، چرا كه ابتدا در فصل نخست به كليات و طرح مساله پرداخته، سپس به تعريف مفاهيم و چارچوب تئوري مي پردازد. مباني و متكاي تئوري طرح شده نظريه جامعه شناختي پارسنز است كه تنها از بخش هايي از آن الهام گرفته ايم.
در فصل دوم روش شناسي كتاب معرفي مي شود.در اين فصل به مبناي روشي کتاب اشاره ميشود.آنچه مسلم است اين كه مطالعه انجام شده در اين كتاب بر مبناي داده هاي تاريخي صورت گرفته است.سپس به صورت مختصر اسناد و مدارك افراد بررسي شده، منابع دست اول ودوم نيز توضيح داده مي شود. ماخذ يابي و روش تحليل نيز در اين فصل توضيح داده مي شود. روش مطالعه دراين كتاب روش تحليل كيفي است. به دليل وجود برخي نارسايي ها در روش تحليل كمي از روش تحليل كيفي در اين كتاب استفاده شده است.
فصل سوم كتاب كه اصلي ترين فصل آن است، عمده دار سنخ شناسي تعادل نخبگان ايراني با غرب است. در اين فصل به اضلاع چهار گانه تعامل به شرح زير پرداخته ايم:
نخست لايه علم، تكنيك و صنعت غرب، دوم لايه انديشه هاي فلسفي سياسي، فرهنگي، اجتماعي، سوم لايه هاي اخلاق در رفتار غربيان و چهارم لايه استعمار. فصل چهارم كتاب نيز به نتيجه گيري و توصيف نسبت نخبگان در چهار لايه اشاره شده با غرب مي پردازد. برخود لازم مي دانيم تا از زحمات بي شائبه آقاي عليرضا شمشيركش شهري دانشجوي علوم اجتماعي دانشگاه آزاد اسلامي واحد گناباد كه زحمت باز نويسي بخش هايي از كتاب را كشيده اند، تشكر و قدرداني نمائيم.

گروه پژوهشي علوم اجتماعي- جهاد دانشگاهي مشهد - پاييز 1387

2010-05-11T01:39:00.000-07:00

خشونت عليه کودکان (چاپ دوم)
مقدمه
این کتاب هم جنبة آموزشی و هم جنبة آگاهی بخشی دارد. از یکسو گروه سنی پنج تا یازده ساله را شامل می شود و از سوی دیگر موقعیتی را پیش روی خواننده می گذارد که او را با افق های تازه ای آشنا می کند.کتاب شامل هشت فصل به شرح زیراست: فصل نخست اطلاعات زمینه ای برای سر گروه هایی را فراهم می کند که به نحوی با کودکان سر وکار دارند. در فصل دوم مقولات مربوط به خشونت معرفی میشوند. فصل سوم به موضوع خشونت در خانه وخانواده می پردازد.
خشونت در مدارس و مراکز آموزشی موضوع فصل چهارم است. فصل پنجم با عنوان خشونت علیه کودکان درمراکز نگهداری و زندان ها است. فصل ششم خشونت در محیط کاراست. عنوان فصل هفتم خشونت در جامعه است. فصل هشتم با نام حرکت به جلو مجموعه ای از کارهای عملی برای سنجش خشونت را پیش روی خواننده می گذارد. این کتاب همچنین دارای یک ضمیمه است که پیمان نامة حقوق کودک در آن آمده است.لازم به توضیح است که هیچ کدام از مطالب کتاب در چاپ دوم تغییر نکرده،حتی فصل بندی آن نیز فصل بندی چاپ نخست است. کسانی که مخاطب این کتاب هستند، مربیان مهد کودک، معلم ها، کاروَران کانون های اصلاح وتربیت، بهزیستی و بالآخره مادرانی که قصد دارند آگاهی خود را در زمینة نحوة مواجهه با کودک افزایش دهند.
محمد قلی پور- عضو گروه پژوهشی علوم اجتماعی جهاد دانشگاهی مشهد-پاییز1388

2010-05-07T15:19:00.000-07:00

مهره مار (درآمدی برخرافه گرايی)
نویسنده:محمد قلی پور
ناشر : نشر شاملو
تیراژ: 1000
قیمت : 25000ریال

فرهنگ کوچک واژگان علوم اجتماعی

2010-05-06T15:18:00.000-07:00

فرهنگ کوچک واژگان علوم اجتماعی

نویسنده : محمد قلی پور

ناشر : نشر شاملو

تیراژ: 1000

قیمت : 20000ریال

2010-05-05T23:49:00.000-07:00

روان شناسی اجتماعی رفتارحزبی

نویسنده : آنا تریاندا فیلیدو

ترجمه : محمد قلی پور

ناشر : نشر مرندیز

تیراژ: 1000

قیمت : 18000ریال

2010-05-05T01:00:00.000-07:00

درباره معنای زندگی

نویسنده : استن رو، کالین لیث و...
ترجمه : محمد قلی پور- رضا دانشمندی
ناشر : نشر مرندیز
تیراژ: 2000

قیمت : 30000ریال

رويکرد حقوقی- روانشناختی به خشونت خانگی عليه کودکان

2010-05-01T08:01:00.000-07:00

نویسنده: ریچارد ای. برمن، لوسی سالسیدو کارتر و ...

مترجم: محمد قلی پور

ناشر: مرندیز

سال نشر:1384

تیراژ: 2000

قیمت: 15000 ریال

2010-04-05T08:13:00.000-07:00

خشونت علیه کودکان

مولف: محمد قلی پور

ناشر: نشر شاملو

سال نشر: 1387

تیراژ: 1000

قیمت: 15000 ریال

2010-04-02T07:53:00.000-07:00

آيينه جام، جامعه شناسی توصيفی آرا و انديشه های دکتر عبدالکريم سروش

نویسنده: محمد قلی پور

ناشر: مرندیز

سال نشر: 1384

تیراژ: 2000

قیمت: 15000 ریال

2010-04-02T04:36:00.000-07:00

طرح پرسشنامه و سنجش نگرش دينی

نویسنده: برادلی جی. استراهان، جی. دایان نایت، ویلیام ای. سدلاسک

برگردان: محمد قلی پور، مریم اسکافی

ناشر: مرندیز

سال نشر: 1384

تیراژ: 2000

قیمت: 12500 ریال

2010-03-02T04:31:00.000-08:00

جامعه شناسی قشرها ونابرابريهای اجتماعی

نویسنده: لئونارد ریزمن، ماریانو اف. انگویتا

مترجم: محمد قلی پور

ناشر: آوای کلک، مرندیز

سال نشر: 1383

تیراژ: 2000

قیمت: 26000 ریال

با مقدمه: دکتر هما زنجانی زاده

2010-02-05T08:09:00.000-08:00

جنبش های نوین دینی(محدودیت ها و امکانات)

نویسنده: برایان ویلسون- جیمی کرسول

مترجم: محمد قلی پور

ناشر: مرندیز

سال نشر: 1387

تیراژ: 2200

قیمت: 50000 ریال

معرفی کتاب :
جنبش های نوین دینی(محدودیت هاو امکانات)
برایان ویلسون وجیمی کرسول
با مقدمه ی سارا شریعتی مزینانی
برگردان: محمد قلی پور
پژوهشکدةجهاد دانشگاهی
کتاب دارای سیزده فصل ، یک پیشگفتار از جیمی کرسول مدیر انستیتو مرکز اروپایی فلسفه شرقی و یک مقدمه از برایان ویلسون است . مطالب افزودنی کتاب مقدمه سارا شریعتی ، مقدمه مترجم ودرپایان نیزواژه نامه انگلیسی – فارسی است. کتاب درسال 1999 به وسیله روتلج و با همکاری انستیتو مرکز اروپایی فلسفه شرقی چاپ شده است . این کتاب توسط انتشارات مرندیز در سال 1387به فارسی چاپ و منتشر گردیده است.
همانگونه که شریعتی می گوید جنبش های نوین دینی ، اصطلاح نا آشنایی در ادبیات جامعه شناسی دین ما است . به راستی کدام جنبش ها ؟ چرا جدید ؟ از چه نظر دینی ؟ و اساسا ربط این بحث با جامعه ما چیست ؟ ما که درایران با " بازگشت امر دینی "رو به رو نیستیم یا به قول دوستی ، دین کی از جامعه ما رفت که حالا در شکل جنبش هایی جدید ، ظهور مجددی داشته باشد ؟ این پرسش های درست اما در برابر واقعیت ظهور و گسترش دینداریها و معنویتهای جدید ی در ایران که اگر نه در شکل یک جنبش ، اما به عنوان جریانات نو ظهوری که دردهه ی اخیر با اقبال بسیاری رو به رو شده اند ، بی پاسخ می مانند و جامعه شناسان ما ، ما را در کار مطالعه این جریانات ، نیازمند ادبیات تحقیقی می کنند که بیش از هر زمان دیگر بدان نیازمند است .
« بازگشت امر دینی » بازگشتی که نه به معنای باز آمدن دین ، بلکه اشکال مشخصی بود که دین و دینداری در جامعه مدرن یافته بود . سارا شریعتی در پرتو « جامعه شناسی مدرنیته دینی » به این گونه مباحث دینی می پرداز د و بر این باوراست که زمانی دورکیم « صور بنیادی حیات دینی» را موضوع مطالعه خود قرارداده بود ، انگار وقت آن رسیده است که به « صور امروزی حیات دینی » نیز پرداخته شود .
درنامگذاری این صور جدید برخی از جامعه شناسان از اصطلاحاتی چون ادیان سکولار ، ادیان تمثیلی ، ادیان استعاره ای ، ادیان بی شکل ، ادیان موازی ، دینداری های سبک ، ادیان خود ساخته ، دین کدر و... استفاده کردند و دیگران از شبه دین ، تقریبا دین ، پیرادین و از « معنویت های آ لترناتیو » سخن گفتند .
در هر حال آنچه مسلم بود بحران اعتبار ادیان نهادینه وظهور یک « میدان رقابتی » بود که با سه ویژگی غیر سیا لیت ، ترکیبی بودن و شورمندی شاخص می شد و به موازات یا به عنوان بدیل دین رسمی خود را عرضه می کرد . حضور این جنبش ها در مهد مدرنیته ای که به تعبیر مارسل گوشه ، شرط ورود ش خروج دین بود ، جامعه شناسی ر ا به باز اندیشی
د ر خصوص اشکال نوین دین و دینداری و رابطه اش با مدرنیته سوق داد . پارادایم « عقب نشینی و زوال دین » مورد سوال قرار گرفت و یک تجدبد نظر تئوریک را اجتناب ناپذیر می کرد ، تجدید نظری که برپارادایم سکولاریزاسیون انجام گرفت و جای خود را به « باز ترکیب امر دینی » داد.
جنبش های نوین دینی ، مجموعه ای از سازمانهای مذهبی است که در سه یا چهار دهه اخیر پدیدار شده است. این پدیده تنها به جهان غرب محدود نمی شود ؛ بلکه نو آوری های دینی درقسمتهایی از آفریقا و آسیای شرقی مشاهده می شوند . روی هم رفته ادبیات جامعی در این مجموعه شکل گرفنته است . محل شکل گیری جنبشها ، رقبای جنجالی شان ، سیل خبرنگاران ، رساله های وزین وتحقیقا ت تحلیلی – تطبیقی آکادمیک از اهمیت قابل توجهی برخوردار است .
این کتاب می خواهد واکنش تأثیر ادیان جدید را نه تنها بر تک تک هواداران ، بلکه بر حوزه ی وسیعی از جامعه ی کنونی جست و جو نماید و لذا بیشتر برنفوذ اجتماعی و تاثیر ادیان جدید تاکید شده است .نویسندگان این کتاب که جنبشها ی نوین را از دید وسیع تری نسبت به هواداران و رقبا بررسی کرده اند با نگاهی دقیق به رابطه ی مذاهب جدید و سازمانها ی بزرگ در جوامع کنونی ، محدوده ی تحقیق را گسترش داده اند از این رو ، دو فصل نخست کتاب در خصوص دامنه ی جنبشها ، خاستگاه و زمینه ی اجتماعی آنهابحث می کند.
فصل نخست کتاب در بر گیرنده مقاله پروفسور بارکر با عنوان « وقوع و اهمیت جنبش ها ی نوین دینی » است . جنبشهای نوین دینی ، امروزه یک پدیده ی جهانی است . این جنبشها نه تنها از درون سنت یهودی – مسیحی بلکه از سنتهای دیگری نظیر هندوئیسم ، بودیسم، اسلام ، شینتوئیسم و بی دینی و از فلسفه ها و ایدئولوژیهای جدید تری نظیر روانکاوی و داستانهای علمی – تخیلی نیز بر می خیزد . بارکر رشد این جنبشها د راروپا ، آمریکا ، شوروی ، ژاپن و آفریقا را بررسی می کند . او نشان می دهد که ارزش و اعتبار این جنبشها به لحاظ آماری وابسته به جامعه و فرهنگی است که درآن رشد می کنند. اهمیت آنها بیشتر در واکنش جامعه به آنهاست.رابطه ی نهادهای اجتماعی و فرهنگی با جنبشهای نوین دینی درشکل بخشیدن به آنها دارای اهمیت است .
پروفسور کالین کمپل درمقاله ای با عنوان «شرقی شدن غرب » - فصل دوم کتاب – به بررسی تغییرات فرهنگی و مذهبی درغرب در اشکال جنبشهای دینی جدید می پردازد . تحقیق او نشان میدهد که ادیان غربی در جهت گیری دینی خود از تعالی گرایی به یک مفهوم الهی شرقی تغییر الگو داده اند . در حالی که تعداد افرادی که به مسیحیت می پیوندند تقلیل یافته ، دین های شرقی ، در هر دو شکل سنتی و غربی شده شان در حال بسط و ترقی هستند . همچنین دیگر جنبش های نوین دینی که آشکارا به عنوان سیستم های روان درمانی شناخته می شوند نیز وابستگی زیادی به نظریات غا لب در فلسفه شرقی دارند .

فصل سوم به رابطه ی اعجاب انگیز بین ادیان جدید و سازمانهای اقتصادی مدرن می پردازد . دکتر پاول هیلاس در مقاله ای با عنوان « سعادتمندی و جنبش نو ظهور» از دریچه اقتصادی به بررسی دینداری های جدید می پردازد ، چرا که اهمیت اقتصادی تعهد دینی به نسبت جنبه فراموش شده جامعه شناسی دین است .شبیه با آنچه د رنظریه پروتستانی وبر که رفاه اقتصادی لازمه دینداری است ، در بعضی از ادیان جدید امروزه هم ، دل مشغولی آشکاری جهت آموزش سعادتمندی و ترقی هواداران این دین ها وجود دارد . وی شرح می دهد که چگونه استفاده کامل انسان از استعدادهایش د رگرو رفاه معنوی اوست و همین طوراشاره ای ضمنی به نقش این ارتباط در فرهنگ مدیریت تجارت درجامعه ی کنونی دارد . اهمیت اقتصادی شکلهای جدید دینداری و معنویت گرایی در غرب ، چگونگی کسب منابع مالی و در آمد این جنبشها و به طور کلی ارتباط این نوع دینداریها با رفاه اقتصادی برخی از محورهای اصلی این مقاله هستند .
در فصل چهارم،مقاله آنتونی باو نی با عنوان « جنبش های نوین دینی ، جنبه ی قانونی » آمده است . این فصل به تاثیر گذاری برخی از جنبشها بر قانون پرداخته و مشکلات قانونی پیش رو را د ر را بطه با داعیه ی این جنبشها و منزلت اجتماعی شان بررسی می کند . همچنین به خواسته های شان که به اندیشه ادیان سنتی نیز شبیه است اشاره دارد.
رسانه های گروهی به عنوان « سازمان بزرگ جامعه اطلاعاتی » و رکن اساسی دموکراسی – رکن چهارم – که به طور فزاینده ای خط مشی مباحث عمومی و سیاسی راتعیین می کند ، د رخور توجه است . در فصل پنجم پروفسور جیمز بک فورد نقش این رسانه ها با جنبشهای نوین سیاسی را تعیین می کند . اطلاعات و نگرش اکثر مردم و کسانی که دیدگاه خصمانه ی شدیدی راجع به جنبش های نوین دینی دارند ، از طریق رسانه ها ی همگانی به دست آمده است . در میان تمامی نهاد ها ، رسانه های جمعی جنجا لی تر و مستقیم تر از بقیه با جنبشهای نوین دینی در ارتباط هستند . بک فورد نقش تعیین کننده ای را که رسانه های جمعی در تشدید مباحث و تغذیه ی جنبش ضد کیشی ایفا می کنند ، با در نظر گرفتن رویه قضایی نسبت به جنبشهای نوین دینی و گاهی با در نظر گرفتن این رویه نسبت به دین شرح می دهد .
فصل ششم به مقاله ی لیلیستون و شفرد با عنوان « جنبش های نوین دینی و سلامت روانی » اختصاص یافته و به مقوله ادیان جدید و سلامت روانی در ایالات متحده پرداخته است . رسیدگی به سلامت عمومی تنها در دهه های اخیر موضوع رسمی سیاست دولت شده ، و این بعد از زندگی ، بی تأثیر از گرایش های مذهبی نیست . وابستگی دینی ، سلامت و به خصوص سلامت روانی کسانی را که به این دین ها گرویده اند ، تقویت یا تضعیف می کند . نویسندگان فرضیه های موجود در این زمینه و پیرامون دین ها ی جدید را مورد بررسی قرار می دهند . آنها تاثیرات احتمالی عضویت در این جنبشها را روی کودکان و بزرگسالان بررسی می کنند .
مرور کلی هر فرایندی از تغییر اجتماعی بدون توجه به تفاوتهای جنسی نمی تواند کامل باشد . مقاله ی مندرج در فصل هفتم با عنوان « زنان د رجنبش های نوین دینی » به کمک الیزابت پوتیک ، شیوه ها ی جدید معنویت را بر نقش اجتماعی زنان که حاضر به تقش آفرینی متمایز ی در توسعه ی جنبشها ی نوین دینی شدند ، مورد آزمون قرار می دهد . یک مسئله مهم که ازدین معاصر برخاسته ، روشی است که طبق آن تفاوتها ی جنسیتی مورد توجه واقع شده اند . انتظار می رود جنبشها ی نوین خودشان وسیله ی تغییر باشند ؛ آیا آنها عکس العمل یا وسیله ی تغییر اتند ؟ دکتر بوتیک د راین فص بسیاری از جنبه های مرتبط با ادیان جدید و نقش محدود ی را که زنان برای پیشرفت خود در این زمینه ایفا می کنند را مورد بررسی قرارمی دهد .
فصل هشتم کتاب ، توسط کالین اسلی به تعاملات و حتی تهاجمات بین جنبشها ی مذهبی جدید و کلیساها می پردازد . در میان نهاد ها ی اجتماعی که جنبشهای نوین دینی با آنها برخورد دار ند یا بر آنها تاثیر می گذارند ، کلیسا به عنوان نهادی که مستقیم ترین تاثیر را می پذیرد درنظر گرفته می شود و بدیهی است که کلیساها پاسخگوی امور معنوی باشند . هنوز هم آژانس ها ی مذهبی دیر پا به شدت د رخصوص جنبشها ی نوین دینی سخن می گویند . آنگونه که اسلی روشن می کند ، در رابطه با سابقه تاریخی بلند مدتی که کلیسا دارد ، هیچگونه کوتاهی و بی توجهی نسبت به واکنش نوشتاری در رابطه با جنبشها وجود ندارد در این فصل یک روحانی پیرو کلیسای انجیلی نظر شخصی خود را پیرامون این موضوع که مسیحیان چگونه نسبت به این گونه پدیده های جدید واکنش نشان می دهند ، بحث کرده است .

همانگویه که ویلسون می گوید : نهادهای اجتماعی از یک کشور به کشور دیگر تفاوت می کنند . علی رغم تأکید بر موقعیت بریتانیا و ایالات متحده ، به خاطر محدود نشدن مطالعه ، بحث عمومی تری در خصوص پیدایش شکل های جدید معنویت د رفصل ها ی نه و ده معرفی خواهد شد . از دیگر کشورها – کاتولیک – ( نظیر ایتالیا و امریکای لاتین ) به عنوان نمونه یاد می شود .موضوع اصلی مقالات این کتاب مبتنی بر زمینه هایی است که جنبشها ی نوین دینی بر آنها تاثیر گذار هستند البته گزارشهای توصیفی اندکی درباره جنبشها ی مختلف – که بیشتر آنها فراملی عمل میکنند – ارائه شده است.اماجنبشهای دیگری هستند که بومی بوده و به دنبال تبلیغ دین خود در جاها ی دیگرنمی باشند و آیین معنوی ضد فرهنگ بومی را به زبان می آورند . مقاله اینتروویگن توصیفی ازیک نمونه ازاین نوع جنبشها به نام « دامانهور» در کشور به ظاهر یکپارچه کاتولیک می باشد .
پروفسور کلارک د ر فصل ده مجموعه ای از ادیان جدید وارداتی توسط مهاجران خارجی یعنی ژاپنی ها د ربرزیل را بررسی می کند . وی تاکید بر انتقال فرهنگی را به عنوان چارچوب خاص خود برا ی تحلیل یک بافت فرهنگی ویژه برزیل انتخاب کرده است . ادیان جدید در تمامی دوره ها باعث تحریک احساسا ت مخالفان شده ، به طور قطع در پاسخ به چالش این جنبشها توجه کاملا جدی از سوی جنبشها ی «کیش ستیز» خودجوش به این موضوع جلب شده است .
سه فصل پایانی کتاب به واکنشها ، مخالفت ها و چالش های جنبش ها ی دینی جدید می پردازد . ملتون در فصل یازده در مقاله « کیش ستیزها درایالات متحده » به این موضوع می پردازد . یوسارسکی استراتژی و تاکتیکها ی کیش ستیز را به طور مستند بررسی و نقش کلیساها و بعضی از آزانس های حکومتی را در جنگ علیه جنبشها ی نوین دینی در آلمان شرقی بعد از اتحاد مجدد آلمان آشکارتر می کند . کری سیدس در فصل سیزدهم به جنبش کیش ستیزی در بریتانیا می پردازد . وی نشان می دهد که بعضی از این جنبشها مرتبط با آژانسها ی مسیحی انجیلی سابق هستند که رسالت آنها جنگ با چیزی بود که آن را خروج از مسیحیت می دانستند – مثل مکتب مورمونیسم یا شاهدان خدا – ولی مبارزه کنندگان سکولار دیگری نیز وجود داشتند . اشکا ل متفاوت مخالفتها و انواع گروههای کیش ستیز در این مقاله بررسی می شوند.

2010-02-02T04:25:00.000-08:00

درآمدی برجامعه شناسی دين (اصلاح گرايی دينی سيد جمال الدين اسدآبادی)
نویسنده: محمد قلی پور

ناشر: انتشارات محقق

سال نشر: 1380

تیراژ: 2000

قیمت: 9500 ریال

2010-02-01T10:26:00.000-08:00

انسان و سمبل هایش

كارل گوستاو يونگ (CARL GUSTAV JUNG) روان شناس برجسته سوئيسى و بنيانگذار روانكاوى تحليلى در 26 ژولای سال ۱۸۷۵ ديده به جهان گشود.

در دانشگاه بازل پزشكى خواند و سپس دستيار روانكاوى در دانشگاه زوريخ شد. او در آغاز زير نظر پی ير ژانه در پاريس مدتى تحقيق كرد و بعدها شاگرد اويگن بلويلر شد.يونگ چندسالى دوست و همكار فرويد بود و اولين رياست انجمن بين المللى روانكاوى در سال ۱۹۱۱ را برعهده داشت. در ۱۹۱۴ از فرويد گسست و مكتب روان شناسى تحليلى اش را بنياد نهاد. از جمله فعاليت هاى علمى گسترده يونگ مى توان به مطالعات او درباره آزمونهاى تداعى و يادآورى و كوشش براى طبقه بندى انواع شخصيت ها و شرح و بسط نظريه اى درباره ناخودآگاه جمعى اشاره كرد. يونگ همچنين اين نظريه را در پژوهش هايش راجع به فرهنگ و بويژه دين و اساطير به كار برد.

يونگ سفرهاى متعددى به آفريقا، آمريكا و هند كرد و با ريچارد ويلهلم در مطالعات مربوط به چين و با كارل كرينى در اسطوره شناسى همكارى كرد.

كارل گوستاويونگ در 6 ژوئن 1961 دیده از جهان فرو بست.

مقدمه

در این کتاب مفهوم ناخودآگاه و رويا محور اصلي به شمار مي آيد. يونگ در بخشي از كتاب، تحت عنوان اهميت رويا ، به وجود نماد در زبان اشاره مي كند. وي با بيان اين كه آنچه كه ما نماد مي ناميم، اصطلاح و اسم يا تصويري آشنا در زندگي روزمره است، تاكيد مي كند اين امر به طور ضمني به چيزي مبهم و ناشناخته و پنهان اشاره مي كند. به زعم يونگ، واژه يا تصويري نماد به شمار مي رود كه دلالتي غير از مفهوم آشكار و مستقيم خود داشته باشد.

کند و کاو در ناخود آگاه

اهمیت خواب ها

انسان آنچه که در ذهنش دارد را مانند گفتن و نوشتن بیان می کند.زبان انسان سرشار از نمادهاست در بسیاری از موارد از نشانه ها و نماد هایی استفاده می کند که گویا نیستند.اما هیچکدام از این نشانه ها نماد نیستند، بلکه تداعی گر نشانه ی اشیاء هستند.آنچه که ما نماد می نامیم یک اصطلاح است،یا نمایی که افزون بر معانی قراردادی و آشکار روزمره ی خود دارای معانی متناقضی نیز می باشد. نماد شامل چیزی گنگ،ناشناخته یا پنهان از ماست.برای مثال بر روی بسیاری از بناهای مهم کِرت نقش یک تیشه دو سر وجود دارد. اگر چه ما این شیء برون ذهن را می شناسیم،اما مفهوم نمادین آن را نمیدانیم.بنابراین یک کلمه،یا یک نمایه هنگامی نمادین می شود که چیزی بیش از مفهوم آشکار و بدون واسطه ی خود داشته باشد این کلمه یا نمایه جنبه ی«ناخودآگاه»گسترده تری دارد که هرگز نه می تواند به گونه ای دقیق مشخص شود و نه به طور کامل توضیح داده شود.

از آنجایی که چیزهای بیشماری فراسوی حد ادراک ما وجود دارد،پیوسته ناگزیر می شویم به یاری اصطلاح های نمادین برداشت هایی از آنها ارایه دهیم که نه می توانیم تعریفشان کنیم و نه به درستی آنها را بفهمیم. درست به همین سبب است که دین ها از زبانی نمادین بهره می گیرند و خود را با نمایه ها تعریف می کنند.

زیگموند فروید نخستین کسی بود که کوشید به گونه ای تجربی زمینه ی ناخودآگاه را بررسی کند. او فرض را بر این گذاشت که خواب امری اتفاقی نیست و با افکار و مسایل خود آگاهانه ی ما پیوند دارد. فروید اجازه داد تا خواب را نقطه ی آغاز بررسی مشکل رنج ناخودآگاه بیماران بگیرد. فروید با تکیه بر این مطلب ساده اما کارآ نشان داد که اگر خواب بیننده را تشویق کنیم تا نمایه های خواب های خود را شرح دهد و برداشت های خود از آنها را بیان کند،سرانجام پس اندیشه های ناخود آگاهی که سبب پریشانی وی می شده،چه آنهایی که بازگو کرده و چه آنهایی که از بازگو کردنشان خودداری میکرده،فاش خواهد کرد.گر چه انگاره هایی که بیان می کند در نظر اول غیر منطقی و بدون پیوند با درون ذهن وی می نماید،اما سرانجام لحظه ای فرا می رسد که کشف آنچه وی می کوشد پنهان دارد یا اندیشه تجربه ی نامطبوعی که می خواهد حاشا کند، آسان می شود.فروید اهمیت ویژه ای برای خواب به مثابه ی نقطه ی آغاز روش «تداعی آزاد» قایل بود. اما یونگ بر این باور بود که شیوه ی بکارگیری غنای خیالبافی که در خلال خواب در ناخودآگاه ما پدید می آید،هم گمراه کننده و هم ناکافی است.

دلیل مخالفت یونگ با تداعی «آزادی» که فروید آن را به کار برد، این است که یونگ به خود خواب می پرداخت و تمامی انگاره ها و تداعی های نابجایی که ممکن بود برانگیزد را حذف می کرد. خواب محدودیت های ویژه خود را دارد. شکل خاص خود را دارد و خود به ما می گوید چه چیز با آن در ارتباط است و چه چیز از آن دور می شود.تداعی «آزاد»به سبب مشی پرپیچ و خم خود همواره ما را از موضوع های اصلی خواب دور می کند.در حالیکه روش یونگ گردشی ست بر روی دایره ای که در مرکز آن نمایه ی خواب قرار دارد. یونگ همواره گرد نمایه ی خواب می گردد و کوشش های خواب بیننده برای فاصله گرفتن از آن را نادیده می گیرد.

گذشته و آینده در ناخودآگاه

تا به اینجا طرح اولیه ی پاره ایی از اصول را که مبنای بررسی مسئله ی خواب بود ارائه دادیم،زیرا خواب اساسی ترین و مؤثرترین وسیله برای نشان دادن استعداد نماد سازی انسان است.در اینجا باید دو نکته بسیار مهم را در نظر گرفت: نخست اینکه خواب باید همچون یک واقعه انگاشته شود،دیگر اینکه نباید درباره ی آن انگاره‌ی قبلی داشت و باید پذیرفت که به هر رو هر خوابی مفهومی دارد و جلوه ای ویژه از ناخودآگاه است.حال کمی در چگونگی پیوند آنچه در خود آگاه و ناخود آگاه ذهن ما وجود دارد، مو شکافی می کنیم.مثالی آشنا بزنیم: گاهی می شود که شما به ناگهان فراموش می کنید چه می خواستید بگویید،در حالیکه لحظه ای پیش از آن برایتان کاملاً روشن بود چه می خواهید بگویید . در حقیقت در آن لحظه انگار ناخود آگاه شده یا دست کم موقتأ از خود آگاه جدا شده.بخشی از ناخودآگاه شامل انبوهی اندیشه،تأثر و نمایه ی موقتأ پاک شده،اگر چه در ذهن ناخودآگاه حضور ندارد اما بر آن تأثیر می گذارد. اینگونه شواهد آنقدر زیاد است که یک متخصص خیلی زود متوجه می شود ناخودآگاه ذهن همان رفتاری را بروز می دهد که خودآگاه. و در چنین مواردی هرگز نمی توان مطمئن بود آیا اندیشه،کلام و رفتارآگاهانه است یا خیر.بسیاری از خرده گیران بر این باورند که ناخودآگاه با تمامی تظاهرهای دقیق خود تنها در قلمرو بیماری های روانی قرار دارد.آنها هرگونه تظاهر ناخودآگاه را نشانه ی روان نژندی یا روان پریشی می دانند و آن را از ذهن طبیعی متمایز می کنند.فروید در کنار فرایند عادی فراموشی به چندین نکته ی دیگر عامل فراموشی یادمان های ناخوشایند اشاره کرده است. یادمان هایی که فرد سخت مایل است فراموش کند .همانگونه که نیچه آورده است؛هنگامی که غرورمان بر انگیخته می شود، حافظه مان اغلب ترجیح می دهد تسلیم شود. و به همین سبب است که ما در میان یادمان های فراموش شده به بسیاری موارد نهفته بر می خوریم که ناخوشایند هستند و با دنیای روانی مان ناسازگار. روان شناسان این را تمایل واپس زدگی می نامند. مثلاً حسادت خانم منشی به یکی از شرکای رئیس خود نمونه ای از همین دست است.بساری از مردم اشتباهأ درباره نقش اراده غُلُو می کنند و می پندارند که هیچ چیز به ذهنشان راه نمیابد مگر آنکه خود بخواهند و اراده کنند. اما باید دانست تفاوتی ظریف میان محتویات ارادی و غیر ارادی ذهن وجود دارد. محتویات ارادی از مَنیّت ناشی میشود،درحالی که محتویات غیر ارادی از چشمه هایی که منطبق بر«من» خویش نیست و درست وارونه ی آن است.فراموشی پدیده ای طبیعی و لازم است زیرا اجازه می دهد ادراک ها و انگاره های تازه ای در خودآگاه ما شکل بگیرد. اگر فراموشی پدید نیاید تمامی تجربه های شخصی ما،ورای آستانه خودآگاهی می مانند و ذهن ما آنقدر اشباع میشود که دیگر توانایی تحمل را از دست می دهد. باید توجه داشت درست همانگونه که محتویات ذهن ما می توانند در ناخودآگاه ناپدید شوند،محتویات جدیدی که هرگز پیشتر خودآگاه نبوده اند نیز می توانند از آن سر برآورند.

کارکرد خواب ها

بدبختانه فهم خواب دشوار است و همانگونه که پیش از این آوردم خواب هیچ شباهتی به بیان یک داستان توسط ذهنی خود آگاه ندارد.ما در زندگی روزمره خود پیرامون آنچه می خواهیم بیان کنیم فکر می کنیم و با گزینش پیوندی منطقی دراستدلال،کارآترین شیوه ی گفتاری را بر می گزینیم. به عنوان مثال یک فرد با فرهنگ می کوشد از به کارگیری استعاره های متضاد اجتناب کند،زیرا چنین کاری ممکن است مفهوم کلامش را گنگ کند. اما خواب بافت دیگری دارد. خواب بیننده از نمایه هایی که به نظر متضاد و مسخره می آیند و زمان در آنها جایی ندارد و چیزهای بسیار پیش پا افتاده ممکن است جلوه ای فریبنده یا هراس آور بگیرند، به ستوه می آیند. شاید اگر ما متوجه شویم انگاره های ظاهراً منظمی که در خلال زندگی روزمره ما را به خود مشغول کرده اند بسیار کمتر از انتظار ما دقیق هستند،آنوقت درک موضوع آسانتر میشود. در واقع اگر از نزدیک انگاره های روزمره ی خود را موشکافی کنیم پی خواهیم برد مفهوم آنها و اهمیت عاطفی آنها برای ما زیاد هم دقیق نیستند. و درست از همین روست که ممکن است تمامی آنچه که شنیده یا احساس کرده ایم نیمه خودآگاه شوند و به ناخودآگاه هایمان راه یابند و حتی آنچه که در ذهن خودآگاهمان نگاه داشته ایم و می توانیم بنا به میل خود بیاد بیاوریم نیز هر ردپای انگاره ای ناخود اگاه را در خود داشته باشد.بدین ترتیب که ادراک های خودآگاه ما خیلی سریع عنصر ناخودآگاه را که اهمیت روانی هم دارد می گیرد.هرچند ما خود به وجود این عنصر و اینکه چگونه بر شکل شیوه ی معمول اثر می گذارد آگاهی نداشته باشیم.هر مفهومی در خودآگاه ما تداعی های ویژه ی روانی خود را می طلبد. شدت و ضعف تداعی هایی از این دست ممکن است به تغییر شخصیت «عادی» مفهوم بیانجامد و شاید حتی در خلال وارد شدن به زیر آستانه ی خود آگاه تبدیل به چیزی کاملاً متفاوت شوند.اگر چه جنبه های نیمه خود آگاه آنچه بر سرِ ما می آید ظاهراً نقش ناچیزی در زندگی روزمره مان ایفا می کند،اما در تجزیه و تحلیل خواب،چون روانشناس با تصورات ناخودآگاه سرو کار دارد،نقش مهم دارند،چرا که در واقع ریشه های تقریباً نادیدنی اندیشه های خود آگاه ما هستند. به همین سبب است که اشیاء یا برون ذهن ها یا انگاره های پیش پا افتاده ممکن است در خواب چنان معنای روانی شدیدی بگیرند که موجب شوند از خواب آشفته مان بپریم. هر چند خوابی که دیده ایم بسیار هم معمولی بوده باشد.

وظیفه خواب معمولاً کوشش در برقراری توازن روانی ما به یاری ملزومات رویاست که به گونه پیچیده ای موازنه ی کلی روان را دوباره برقرار می کند.یونگ این را وظیفه ی تکمیلی خواب در ساختمان روانی می نامد و همین روشن می کند چرا کسانی که واقع گرا نیستند یا زیاده از اندازه به خود بها می دهند یا پا را از گلیم خود فراتر می گذارند همواره خواب می بینند که در حال پرواز یا سقوط می باشند.نباید پژوهش در مورد خواب را دست کم گرفت. خواب از ذهنیتی سرچشمه می گیرد که کاملاً بشری نیست.بنظر زمزمه ای می آید نشأت گرفته از طبیعت،از زیبایی و سخاوتمندی و البته گاه از خشونت.اگر بخواهیم این ذهنییت را توصیف کنیم بدون شک اساطیر باستان و یا انسان های بدوی بیشتر گویا هستند تا تکیه کردن بر خود آگاهی انسان امروزی.

تحلیل خواب

بار نشانه همواره کمتر از مفهومی ست که می نمایاند،در حالیکه نماد همیشه محتوایی بیش از مفهوم روشن و آنی خود دارد.نماد ها در خواب به گونه ای خود انگیخته بروز می کنند،زیرا خواب دیدن یک اتفاق است و نه یک ابداع.و بنابراین خواب منبع اصلی شناخت ما درباره ی نماد است.البته باید یادآوری کنم که نمادها تنها در خواب دیدن پدید نمی آیند بلکه در هر گونه تظاهر روانی نیز دخالت دارند. در ضمن اندیشه ها و احساس های نمادین،کنش ها و موقعیت های نمادین هم وجود دارند. به نظر می آید حتی برون ذهن های بی جان هم در پیدایش شکل های نمادین با ناخودآگاه همکاری می کنند. نمونه های بسیاری از این دست وجود دارد،مانند شکستن آیینه یا افتادن قاب عکس از دیوار به هنگام مرگ صاحبانشان،اما به هر رو توضیح ناپذیرند و هر چند آدم های شکاک این رویدادها را باور نکنند اما به هر رو همواره رخ می دهند و همین به تنهایی نمایانگر اهمییت روانی شان است.

تحلیل خواب بیش از آنکه فنی بر مبنای قواعد باشد تبادلی دیالکتیکی ست میان دو شخصیت که اگر آن را به منزله ی فنی مکانیکی به کار بندیم شخصیت روانی خواب بیننده امکان ابزار وجود نمی یابد و حل مشکل درمان به این پرسش ساده بستگی خواهد داشت که کدام یک از این دو، روانکاو یا خواب یینده بر دیگری چیره خواهد شد.تنها فرد است که واقعیت دارد و هر چه از این باور دورتر شویم بیشتر به دام انگاره های انتزاعی پیرامون انسان همو ساپی یِنس می افتیم و بنابراین بیشتر به بی راهه کشیده می شویم. در این قرن وانَفسا و دگرگونی های سریع باید درباره ی فرد فرد موجودات بشری بسیار بیشتر دانست ، زیرا بسیاری چیزها بستگی به کیفیت روحی و اخلاقی تک تک آنها دارد. با اینهمه، اگر بخواهیم همه چیز را در چشم انداز واقعی خود ببینیم باید گذشته ی انسان را هم مانند حال او درک کنیم و به همین سبب است که درک اسطوره ها و نمادهای قدیم ضروریست.

مسئله ی ویژگی افراد

روان شناسی ما را با روابط میان دو فرد که هر کدام شخصیت ذاتی خود را دارا می می باشند و هیچ کس به هیچ وسیله ای نمی تواند آنها را از شخصیت خودشان تهی کند روبرو می سازد. روانکاو و بیمار بخوبی می توانند به بررسی مشکل به گونه غیرشخصی وعینی بپردازند.تنها کافی است وارد گفتگو شوند تا هر کدام با شخصیت خود درگیر جدل گردند و پیشرفت در جدل،توافقی دو جانبه را می طلبد.در جامعه ی سالم و طبیعی افراد معمولاً با یکدیگر اختلاف نظر دارند و به ندرت پیش می آید روی موضوعی که در قلمروی غریزه قرار نداشته باشد، توافقی همگانی وجود داشته باشد. اگر چه اختلاف نظر محمل زندگی روحی جامعه است، اما نمی توان آن را به تنهایی کافی دانست،چرا که هر نظری در جای خود مهم است.از آنجایی که تحلیل عمیق خواب به تقابل دو فرد می انجامد بنابراین از یک گروه بودن یا از دو گروه متفاوت بودن اهمیت بسیاری خواهد داشت. اگر هر دو از یک گروه شخصیتی باشند می توانند زمان درازی هماهنگ با یکدیگر همکاری کنند. اما اگر یکی شخصیتی برون گرا و دیگری درون گرا داشته باشند، نقطه نظر هایشان بسیار زود متفاوت شده در تضاد با یکدیگر قرار خواهند گرفت. بویژه اگر هیچکدام به شخصیت خاص خود توجه نکند یا هر کدام بر این باور باشند که تنها شخصیت خودشان خوب است.در تحلیل خواب در نظر گرفتن تفاوت شخصیت ها اهمیتی حیاتی دارد.برونگرایی و درونگرایی تنها دو نمونه از ویژگی های رفتاری انسانهاست و اغلب نیز بارز و قابل شناسایی است.یونگ در اینجا تلاش کرده تا مشاهدات خود را در برخورد با افراد مختلف بیان کند،یونگ می گوید افرادی که از هوش خود استفاده می کنند جزو کسانی هستند که فکر می کنند،یعنی از توانایی های هوشی خود در برخورد با دیگران و بنا به مقتضای موجود بهره می گیرند.

یونگ اظهارمی دارد که چهار گونه کارکرد بدن بر چهار شیوه ای که به لطف آنها خود آگاه ما میتواند خود را با تجربه همسو کند، انطباق دارد: شعور(یعنی دریافت حسی) به شما می گوید چیزی وجود دارد.تفکر به شما می گوید آن چیز چه هست. احساس به شما می گوید آیا دلپذیر است یا نه.و مکاشفه به شما نشان می دهد آن چیز از کجا آمده و به سوی چه کشیده می شود.باید گفت تنها این چهار معیار که گونه های رفتاری را مشخص می کنند وجود ندارد و به عنوان مثال برای اراده،مزاج، تخیل،حافظه،و غیره نیز معیار وجود دارد.با توجه به تمامی این دلایل،اگر بخواهیم خواب شخص دیگری را درک کنیم باید منیّت خود را کتار بگذاریم و از پیش داوری کردن چشم بپوشیم.این کار نه ساده است و نه دلپسند،زیرا کوششی اخلاقی که باب طبع هر کس نیست را می طلبد.ما در کوشش های خود برای تعبیر نمادهایی که در خواب دیگران وجود دارد همواره از گرایش نسبت به پر کردن خلاء گریز ناپذیر درک خود به وسیله ی فرافکنی آسیب دیده ایم. بدین معنا که هر آنچه روانکاو دریافت می کند یا می اندیشد،خواب بیننده هم همانگونه دریافت می کند و می اندیشد.باید بدانیم که نمادهای رویا اغلب نمودهای بخشی از روان هستند که ذهن خود آگاه نمی تواند مهارشان کند. نه شعور و نه تعهد هیچکدام در حیطه ی اختیارات ذهن نیستند و در تمامی طبیعت زنده یافت می شوند،و تفاوتی اصولی میان رشد جسم و رشد روان وجود ندارد.درست همانگونه که گیاه، گل را به بار می آورد،روان هم نمادهای خود را می آفریند.در تمامی خواب ها ما شاهد چنین فرایندی هستیم.و اینگونه است که نیروهای غریزی از راه خواب بر روی فعالیت خود آگاه تأثیر می گذارند.میزان خوبی و بدی این تأثیر به محتوای واقعی ناخودآگاه بستگی دارد.اگر ناخودآگاه شامل بسیاری از چیزهایی باشد که باید معمولاً در خود آگاه باشند، بنابراین عملکردش ناموزون و مغشوش خواهد شد.انگیزه هایی بروز می کنند که بر غرایز غیر قابل تردید استوار نیستند و هنگامی موجودیت می یابند و اهمیت روانی پیدا می کنند که به سبب واپس زنی یا بی توجهی ناخودآگاه به آن رانده شوند.این غرایز روی روان ناخودآگاه بهنجار را می پوشانند و نمادها و انگیزه های اصلی را به انحراف می کشانند. از همین رو بهتر است روانکاوی که بدنبال علتهای اختلال روانیست ابتدا بکوشد از بیمار خود پیرامون آنچه دوست دارد یا از آن واهمه دارد اعترافی کم و بیش داوطلبانه بگیرد.این شیوه کار شبیه همان شیوه ی بسیار قدیم اعتراف در کلیسا می باشد که از بسیاری جهات پیشرو فنون روانشناسی امروزی بوده اند.و اگر چه این شیوه ی کار معمولاً مناسب است،اما پاره ای اوقات ممکن است زیان بخش باشد.زیرا ممکن است بیمار از احساس حقارت یا ضعف بسیار دستخوش نابسامانی روحی شود و برایش اگر نگوییم غیر ممکن، دست کم دشوار باشد تا پیش روی خود شاهدی مضاعف بر کمبود شخصییتی اش بیابد.یونگ به این نتیجه رسید که مؤثرتر اینست که ابتدا در بیمار نگرشی مثبت به وجود آوریم. این کار در او احساس امنییت به وجود می آورد و برای طرح مسایل دشوارتر بسیار مفید خواهد بود.

کهن الگو در نماد خواب

من پیش از این اشاره کردم که خوابها کارکردی جبرانی دارند.این فرضیه نشان می دهد که خواب یک پدیده ی عادی روانیست که در آن واکنش های ناخودآگاه یا تحریک های خود انگیخته به خودآگاه راه می یابند.

درست همانگونه که در بدن آدمی مجموعه ای از اندام هایی که هر کدام تاریخ تکامل ویژه ی خود را دارند یافت می شود،در ذهن نیز می توان سازماندهی مشابهی را مشاهده کرد و بدون شک ذهن هم تاریخ تکامل خودش را دارد. البته منظورم از«تاریخ» این نیست که بگوییم ذهن با بازگشت آگاهانه به گذشته بوسیله ی زبان و سایر رسوم فرهنگی ساخته می شود، بلکه منظورم انکشافی است که در ذهن انسان اولیه که هنوز روانش کمی شبیه حیوان بود از نظر زیستی،ماقبل تاریخی و ناخودآگاه، به مرور روی داده است.این روان بسیار کهن اساس ذهن ما را تشکیل می دهد.درست همانگونه که زیست شناس نیازمند علم کالبد شناسی تطبیقی است،روانشناس هم به «علم تشریح تطبیقی روان» نیاز دارد.به بیانی دیگر نه تنها روان شناس به تجربه ی کافی درباه ی خواب و دیگر محصولات فعالیت ناخودآگاه نیازمند است،بلکه باید به علم اسطوره شناسی به معنای وسیع کلمه هم آشنا باشد.و اگر چنانچه به این همه مجهز نباشد به هیچ وجه نمی تواند به وجوه تشابه مهم دست یازد.کهن الگو بر آن است تا انگیزه های نمود هایی که در جزییات کاملاً متفاوت هستند،اما شکل اصلی خود را از دست نمی دهند را به ما بشناساند.کهن الگو در واقع یک گرایش غریزی ست و به همان اندازه ی قوه ی محرکی که سبب می شود پرنده آشیانه بسازد و مورچه زندگی تعاونی خود را سازمان دهد کارآ می باشد.در اینجا لازم است رابطه های میان کهن الگو با غرایز را مشخص کنیم.«غریزه» کششی جسمانی است که به وسیله ی حواس دریافت می شود.البته غرایز به وسیله ی خیال پردازی ها هم بروز می کنند و اغلب تنها به وسیله ی نمایه های نمادین،حضور خود را آشکار می سازند و یونگ همین بروز غرایز را «کهن الگو» نامیده است.منشأ آنها شناخته شده نیست،اما در تمامی ادوار و در همه جای دنیا به چشم می خورند،حتی در جاهایی که نتوان حضورشان را در تداوم نسل ها و آمیزش های نژادی ناشی از مهاجرت توضیح داد.ساختارهای کهن الگو شکل های ایستا ندارند.آنها عناصری پویا هستند و به وسیله ی قوای محرکه که مانند غرایز خود انگیخته هستند بروز می کنند.

بنابراین کهن الگو ابتکار عمل و نیروی خاص خود را دارا می باشند.آنها می توانند هم تعبیر پر مفهوم خود را به شکلی نمادین داشته باشند و هم در موقع مناسب با قوای محرکه و اندیشه های خاص خود مداخله کنند.بنا به میل خود آمد و شد می کنند و اغلب سد راه خواست های خود آگاهانه می شوند و یا آزاردهنده ترین شیوه ها آنها را تغییر می دهند.هنگامی که نیروی خاص کهن الگو را دریافت می کنیم تازه در می یابیم چقدر مجذوب کننده و تعیین کننده هستند.

نقش نمادها

وقتی روانکاو جذب نمادها می شود، پیش از همه به نمادهای «طبیعی» می پردازد و نه نمادهای «فرهنگی».نمادهای طبیعی از محتویات ناخودآگاه روان سرچشمه می گیرند و بنابراین معرف گونه های فراوانی از نمایه های کهن الگوهای بنیادین می باشند.و در بسیاری موارد می توان این نمادها را به وسیله ی انگاره ها و نمایه هایی که در قدیم ترین شواهد تاریخی و جوامع بدوی وجود دارند، تا ریشه های کهن الگویشان ردیابی کرد.در حالی که نمادهای فرهنگی برای توضیح حقایق جاودانگی بکار گرفته می شوند و هنوز همچنان در بسیاری از ادیان کاربرد دارند.آنها تحولات زیادی کرده اند و فرایند تحولات شان کم و بیش وارد خود آگاه شده است، و بدین سان به صورت نمایه های جمعی مورد پذیرش جوامع متمدن درآمده اند.در دوران گذشته،هنگامی که ادراکات غریزی هنوز به ذهن آدمی راه داشتند، خود آگاه به راحتی می توانست آنها را به صورت مجموعه ای روانی به هم پیوسته درآورد.اما انسان متمدن دیگر توانایی چنینی کاری را ندارد زیرا خودآگاه هدایت شده ی وی از امکان یکسان سازی بخش های تکمیلی غرایز ناخودآگاهش محروم شده است و این امکانات یکسان سازی تکمیلی دقیقاً همان نمادهای فوق طبیعی هستند که همه آنها را مقدس می شمارند.هر چه شناخت علمی افزایش می یابد، دنیا بیشتر غیر انسانی می شود.انسان خود را جدای از کائنات احساس می کند،چرا که دیگر با طبیعت سروکار ندارد و مشارکت عاطفی ناخودآگاه خویش را با پدیده های طبیعی از دست داده است و پدیده های طبیعی هم بتدریج معنای نمادین خود را از دست داده اند .نماد های خواب ما می کوشند این فقدان عظیم تماس را جبران کنند. نمادها،طبیعت اصلی ما را با همه ی غرایز و شیوه های ویژه ی اندیشه هایش نشان می دهند.دریغا که نمادها محتویات خود را با زبان طبیعت که برای ما بیگانه و نامفهوم است بیان می کنند و ما ناگزیریم زبان طبیعت را با واژه ها و کلام عقلانیِ باب روز که خود را از بند دوران قدیم و راز و رمز ویژه ی آن رهانیده اند، بازگو کنیم.

اساطیر باستانی و انسان امروزی

نماد های جاودانه

همانگون که یونگ پیش از این یاد آوری کرد ذهن بشری تاریخ خاص خود را دارد و روان نشانه های فراوانی دالّ بر تکامل خود دارد. البته محتویات ناخودآگاه هم نفوذ سازنده ای بر روی روان دارد. و اگرچه ممکن است خودآگاه ما از وجود آنها بی خبر باشد،اما ناخودآگاه ما در برابر حضور آنها با شکل های نمادین شان که گاه در خواب هم بروز می کنند، واکنش نشان می دهد. ممکن است انسان تصور کند خواب هایش خودانگیخته و بی سروته هستند، اما چنانچه روانکاو حوصله به خرج دهد به سلسله ای از نمادها دست خواهد یافت و متوجه خواهد شد که همگی ساختاری پرمعنا دارند. و اگر بیمار توانست مفاهیم را دریابد،روانکاو خواهد توانست نظر وی را نسبت به زندگی تغییر دهد. پاره ای از نمادهای مربوط به خواب از آنچه یونگ «ناخودآگاه همگانی» می نامد،یعنی بخشی از روان که میراث روانی مشترک بشریت است، ناشی می شوند.این نمادها آنقدر قدیم و ناآشنا هستند که انسان امروزی قادر نیست آنها را درک و یا مستقیمأ جذب کند.

پیش از آنکه روانکاو بخواهد- به همراه بیمار- بگونه ای مؤثر مفهوم نمادی را بررسی کند، باید ابتدا به شناختی عمیق از ریشه و مفهوم آن دست یابد. زیرا شباهت های موجود میان اسطوره های قدیم و وقایعی که در خواب های انسان امروزی بروز می کنند نه تصادفی هستند و نه بی اهمیت. و سبب هم این است که ناخودآگاه انسان امروزی توانایی آفریدن نمادهایی که در قدیم در آیین ها و باورهای انسان بدوی نمود پیدا می کرده را دارا می باشد.

پاره یی از نمادها مربوط به دوران کودکی و نوجوانی می شوند. پاره یی دیگر مربوط به دوران پختگی و بعضی دیگر به دوران پیری،یعنی هنگامی که انسان خود را برای مرگ گریز ناپذیر آماده میکند. تکامل انگاره های نمادین ممکن است در ذهن ناخودآگاه انسان امروزی درست به همانگونه صورت پذیرد که در آیین های مذهبی جوامع کهن. این حلقه پیوند هم میان اسطوره های اولیه یا باستانی با نمادهای آفریده شده بوسیله ی ناخوداگاه برای روانکاو از اهمیت کاربردی بسزایی برخوردار است.و به وی اجازه می دهد تا بتواند نمادها را در یک چهار چوب تاریخی و در عین حال از نظر روانی بررسی کند. من اکنون به بررسی پاره یی از مهمترین اسطوره های باستان می پردازم تا نشان دهم از چه نظر و چرا آنها مشابه عناصر نمادین موجود در خواب های ما هستند.

قهرمانان و کسانی که آنها را می سازند

اسطوره قهرمان رایج ترین و شناخته شده ترین اسطوره هاست.و ما آن را در اساطیر قدیم یونان و روم ،در قرون وسطا،در خاور دور،در میان قبایل بدوی کنونی میابیم، و در خواب های ما هم پدیدار می شود.اما اسطوره ی قهرمان ویژگی بسیار مهم دیگری نیز دارد که در واقع کلید دستیابی به درک آن است. در بسیاری از این افسانه ها قدرت های پشتیبان یا نگهبانان ناتوانی اولیه ی قهرمان را جبران می کنند و وی را قادر می سازند تا عملیات خود را که بدون یاری گرفتن از آنها نمیتواند انجام دهد، به سرانجام برساند.باید توجه داشت که حال و هوای سرگذشت قهرمان در هر دوره ی آن با روند انکشاف خویشتن خودآگاه فرد و مشکلی که در لحظه ای خاص از زندگی خود با آن روبرو می شود، انطباق دارد.

به بیانی دیگر،تحول نمایه ی قهرمان در هر مرحله از تحولات شخصیت انسانی بازتاب می یابد.

پروفسور رادِن چهار دوره را در تحول اسطوره ی قهرمان از یکدیگر متمایز کرده است.و آنها را دوره ی حیله گر ،دوره ی سگ تازی،دوره ی شاخ قرمز و دوره ی دوقولوها نامیده است.و ذکر این نکته که :«این تحولات بیانگر کوشش ما برای حل مشکلات بالندگی مان به یاری خیالپردازی درباره ی افسانه ی ابدی است»، نشان از درک درست وی از مفهوم روانی این تحولات دارد. اولین دوره یعنی دوره ی حیله گر مربوط می شود به ابتدایی ترین دوره ی زندگی. شخصیت حیله گر زیر سلطه ی امیال خود قرار دارد و وضعیت روحی یک کودک را داراست. و از آنجایی که هدفی جز ارضای ابتدایی ترین نیازها ی خود ندارد، بنابراین بی رحم ،بدبین و بی احساس است.شخصیت وی در ابتدا قالب یک حیوان را دارد که مدام دست به کارهای شرورانه می زند. اما نرم نرمَک تغییر چهره می دهد و پس از طی دوران هرزه گری چهره ی انسان کامل را به خود می گیرد.شخصیت دوم سگ تازی است.که او هم مانند حیله گر ابتدا به شکل حیوان است . پیش از آنکه به هیئت کامل انسانی درآید آفریننده ی فرهنگ «آنکه تغییر میدهد» می شود.پروفسور رادن می نویسد این اسطوره چنان نیرویی داشت که طرفداران آیین پی اوت بهنگام گسترش مسیحیت در قبیله شان به سختی حاضر بودند از آن چشم پوشی کنند.این شخصیت کهن الگویی به نسبت شخصیت حیله گر پیشرفت محسوسی دارد.متمدن شده است و کشش های غریزی کودکانه ای را که در دوران حیله گر داشت، اصلاح کرده است.شاخ قرمز سومین مرحله از شخصیت های قهرمانی است شخصیتی مبهم دارد و می گویند در میان ده برادر از همه جوانتر است. او کهن الگوی قهرمانی ست که از آزمونهایی مانند سواری یا جنگ سربلند بیرون می آید.او دارای قدرتی است که بر غول ها چیره می شود و پشتیبانی قدرتمند در قالب رعد دارد که توفان به پا کننده در هنگام راه رفتن دارد اوخر داستان،قهرمان – خدا ناپدید می شود و جای خود را در روی زمین به شاخ قرمز و پسرانش میدهد. و خطرهایی که نیکبختی و امنیت انسان را تهدید می کنند، از این پس از خود انسان سرچشمه می گیرند.

و سرانجام آخرین دوره یعنی دوقولوها مهمترین پرسش را مطرح میکند؛تا به کی موجودات بشری به خاطرپیروز شدن بر موانع باید قربانی غرور و یا به زبان اسطوره ای قربانی حسادت خدایان شوند؟

آنها در شکم مادر خود یکی بودند و به هنگام تولد از یکدیگر جدا شدند.این دو کودک بیانگر دو چهره ی طبیعت انسانی هستند.یکی گوشت،تن،جسم،شهوت و... است که بردبارو ملایم و بدون ابتکار است. و دیگری ریشه،بیخ،بن و ... که پویاست و همواره آماده ی عصیانگری .در پاره ای از داستانهای مربوط به دوقولوها این دو شخصیت تا آنجا تحول پیدا کرده اند که یکی نمایانگر درونگرایی است که نیروی اصلی به توان اندیشه وابسته است و دیگری نمایانگر برونگرایی یعنی مرد عمل و کارهای بزرگ برای زمانی دراز. این دو قهرمان شکست ناپذیرند.وقتی دوقولوها یکی از چهار حیوان نگهدارنده ی زمین را می کشند دیگر از حد می گذرند و زمان پایان دادان به زندگی شان فرا میرسد و مستوجب مرگ می شوند. بدین سان ما هم در دوره ی شاخ قرمز و هم در دوره ی دوقولوها با مضمون قربانی و مرگ قهرمانان به عنوان تنها راه علاج غرور بیش از حد بر می خوریم.

کهن الگوی آیین آموزش اسرار مذهبی

تاریخ گذشته و همینطور آیین های مذهبی جوامع بدوی امروزی نمونه های بسیاری از آیین های مربوط به آموزش اسرار مذهبی که به وسیله ی آن دختران و پسران جوان از والدین خود جدا می شوند و به عضویت قبیله یا طایفه در می آیند را ارایه می دهد.

بر مبنای نظر یونگ در این مراسم «توان فرسایی که بسیار شبیه تقدیم قریانی به خدایان حافظ فرد جوان است»ما می بینیم نفوذ کهن الگوی اولیه هرگز بمانند آنچه در مبارزه ی نمادین قهرمان و اژدها روی می دهد،منکوب نمی شود.زیرا گونه ای احساس بیگانگی دایمی نسبت به نیروهای روینده ی ناخودآگاه را بوجود میآورد.در جوامع قبیله ای،این آموزش اسرار مذهبی ست که به شایسته ترین شیوه ای مشکل را حل کرده است. مراسم،نوآموز را به ژرفترین سطح همانندی اولیه میان مادر و فرزند یا «من» و «خود» می برد و بدین ترتیب او را ناگزیر به تجربه ی مرگی نمادین می کند.آیین های دینی قبایل یا جوامع تکامل یافته تر همواره بر مراسم مرگ و زندگی دوباره تأکید دارند.یعنی برای نو آموز«مراسم گذار» از یک مرحله ی زندگی به مرحله ی دیگر را به اجرا می گذارند،حال خواه از اولین به آخرین دوران کودکی باشد یا از نخستین به آخرین دوران شباب و یا از آن به دوران پختگی .

فرایند فردیت

تکامل روانی

یونگ در آغاز کتاب،خواننده را با مفهوم «ناخودآگاه»،ساختارهای فردی و جمعی آن و زبان نمادینی که به یاری آن خود را بیان می کند، آشنا ساخت.

یونگ نشان داد که همه چیز بستگی به انطباق تعبیر با ویژگی های فردی مورد نظر دارد. تعبیر باید مناسب وضع فرد مورد نظر باشد و به قول معروف به او«بچسبد» و با توجه به همین دیدگاه است که یونگ مفهوم و کارکرد خوابها و نمادهایشان را شرح داد.یونگ با مطالعه بر روی تعداد زیادی از مردم و تحلیل خواب هایشان متوجه شد که خواب نه تنها به چگونگی زندگی خواب بیننده بستگی دارد،بلکه خود بخشی از بافت عوامل روانی آن است. او همچنین دریافت که خواب در مجموع از یک ترتیب و شکل باطنی تبعییت می کند و نام آن را «فرایند فردیت» گذاشت.

از آنجایی که صحنه ها و نمایه های خواب هر شب تغییر می کند بنابراین هر کسی نمیتواند تداوم آنها با یکدیگر را دریابد. اما اگر کسی توالی خواب های خود طی سالیان دراز را مورد مطالعه قرار دهد، متوجه خواهد شد که پاره یی محتویات آنها به تناوب آشکار و ناپدید می شوند. بسیاری از مردم همواره خواب یک شخصیت،یک منظره یا یک موقعیت را می بینند. که اگر چنانچه آنها را به طور پیوسته مورد مطالعه قرار دهیم، خواهیم دید نمایه های آنها آرام اما محسوس تغییر می کنند و هرگاه خود آگاه خواب بیننده تحت تأثیر خواب هایش قرار گیرد تغییرات شتاب بیشتری خواهند گرفت. بنابراین زندگی رویایی ما تحت تأثیر پاره ای مضامین و گرایش های دوره ای،تصویر پیچیده ای بوجود میاورد و اگر کسی تصویر پیچیده ی یک دوره طولانی را مورد مطالعه قرار دهد در آن گونه ای گرایش یا جهت پنهان اما منظم مشاهده میکند که همانا فرایند رشد روانی تقریباً نامحسوس فردییت است و موجب می شود شخصییت فرد به مرور غنی تر و پخته تر شود. به نظر می آید مرکز سازماندهی که این کنش منظم از آن ناشی می شود نوعی هسته ی اتمی متعلق به سیستم روانی باشد که میتوان آن را به مانند مُبدع،سازنده و منبع نمایه های رویا انگاشت. این مرکز از مجموعه ی روان اصلی شکل گرفته است و یونگ آن را «خود» می نامد تا از «من» که تنها بخش کوچکی از روان را تشکیل میدهد متمایز کرده باشد.

می توان خود را به مانند راهنمای درونی و متمایز از شخصیت خودآگاه انگاشت،که تنها از طریق تحلیل خواب ها قابل دسترسی می باشد. این خوابها نشان می دهند«خود» مرکز تنظیم کننده ای ست که سبب گسترش و رشد بالنده ی شخصیت می شود. اما این وضعیت غنی و جامع روان در ابتدا بصورت بالقوه و مادرزادی وجود دارد که ممکن است بسیار جزئی پدیدار شود یا برعکس کم و بیش و بطور کامل در خلال زندگی انکشاف پیدا کند و میزان انکشاف هم بستگی به خواست «من» در توجه به پیام های «خود» دارد.

بسیاری از مردم به یونگ به خاطر عدم ارایه ی منظم موضوعات روانی خرده گرفته اند،اما آنها فراموش می کنند عنصر روانی که از تجربه ی زندگی ناشی می شود،بار عاطفی ماهیتأ غیر منطقی و متغییر دارد،که جز در صورت ظاهر به نظم در نمی آید.

نخستین برخورد با ناخودآگاه

برای بیشتر مردم سالهای جوانی با بیداری و آگاهی فرد نسبت به خود و دنیا مشخص میشود. کودکی دورانی است که در آن هیجان ها در اوج خود می باشند و نخستین خوابهای کودک اغلب به شکل نماد ساختار اساسی روان بروز می کنند و نشان می دهند این ساختار روانی در آینده چه سرنوشتی را برای کودک رقم خواهد زد.

گاهی نه یک خواب بلکه رویدادهای شگفت انگیز و فراموش ناشدنی به شکلی نمادین آینده را پیشگویی می کند.بحران اولیه زندگی فرد هم درست به همینگونه است. انسان بدنبال غیر ممکنی میگردد که هیچکس درباره آن چیزی نمیداند. در چنین شرایطی هر گونه اندرز و توصیه مانند اینکه عاقل باشد،استراحت کند،کمتر کار کند ،بیشتر معاشرت کند و یا برای خود سرگرمی دست و پا کند،بی فایده است. هیچکدام از اینها نمی تواند سبب کاهش درد فرد شود یا دست کم بندرت میتواند مؤثر افتد. شاید تنها یک راه به نتیجه برسد و آن هم دستیابی به سایه های تردید است که بتدریج پیرامون فرد را میپوشاند . که البته بدون پیشداوری و بگونه ای کاملاً ساده باید کوشید به هدف پنهان و ماهیت درخواست این سایه ها از فرد دست یافت.

کشف سایه

خواب ما را با جنبه هایی از شخصیت مان که به دلایل گوناگون ترجیح میدهیم از نزدیک آنها را موشکافی نکنیم، آشنا می سازد.این همان است که یونگ آگاهی از «سایه» می نامید. البته سایه تمام شخصیت ناخودآگاه نیست،بلکه نمایانگر صفات و خصوصیات ناشناخته یا کم شناخته شده ی «من» است که بخشی از حوزه ی شخصی روان را تشکیل میدهد و براحتی میتواند مربوط به خود آگاه هم باشد. از پاره ای جهات سایه میتواند شامل عوامل جمعی برآمده از منبعی خارج از زندگی شخصی فرد نیز باشد.

اینکه سایه دوست ما بشود یا دشمن ما،بستگی تام به خودمان دارد. در واقع سایه درست همانند هر موجود بشریست که ما با وی زندگی میکنیم و باید دوستش بداریم.

البته گاهی پیش می آید که فردی ناگزیر شود با طرف بد طبیعت خود بسازد و طرف بهتر خود را سرکوب کند. در این صورت سایه در خوابهای وی به شکلی مثبت بروز خواهد کرد. و هنگامی که فردی خود را در اختیار هیجان ها و احساسات خود انگیخته‌ی خود میگذارد ممکن است سایه اش بصورت روشنفکری سرد و منفی پدیدار شود.و در این صورت سایه بیان کننده ی داوری های بدبینانه و اندیشه های منفی واپس نهاده شده میگردد. بنابراین سایه هر شکلی که بخود بگیرد به هر حال بیانگر طرف مخالف «من»است و نمود آن دسته از خصوصیاتی ست که ما از وجود آن بیش از هر چیز دیگری نزد دیگران متنفریم.اگر ما بتوانیم صادقانه و با دور اندیشی این سایه را با شخصیت خود آگاهمان درآمیزیم مشکل به آسانی قابل حل خواهد شد. اما متاسفانه امکان اینکار همیشه وجود ندارد،زیرا سایه چنان تحت تأثیر هیجان قرار دارد که گاه خرد نمیتواند بر آن چیره شود. گاه تجربه ای تلخ میتواند به یاری ما بشتابد، و به بیانی دیگر باید بلایی سرمان بیاید تا گرایش ها و انگیزه های سایه فروکش کند. گاهی هم یک تصمیم قهرمانانه می تواند همین نتیجه را ببار آورد،البته تنها در صورتی که انسان بزرگ درون ما یعنی «خود»در این کار ما را یاری دهد.این حقیقت که سایه شامل نیروی عظیم کشش هایی مقاومت ناپذیر است بدین معنا نیست که همواره می توان آنها را قهرمانانه سرکوب کرد. گاهی سایه تنها بدین سبب قدرتمند است که «خود»هم همسوی آن است،بگونه ی که انسان نمی داند سایه او را بر می انگیزد یا«خود». متاسفانه ناخودآگاه همانند چشم اندازی می ماند که زیر نور مهتاب قرار گرفته باشد،یعنی همه چیز آن مبهم و در هم انگیخته می نماید و انسان هرگز نمیداند با چه سرو کار دارد و ابتدا و انتهای هیچ چیز مشخص نیست. و این را «درهم آمیختگی» محتویات ناخودآگاه می نامند. هنگامی که یونگ یک جنبه از شخصیت ناخودآگاه را «سایه» نامید به عاملی نسبتاً مشخص اشاره داشت. اما گاه ممکن است همه چیز و حتا ارزشمندترین و اصیل ترین نیروها هم که«من»از آنها بی خبر است با سایه مشتبه شوند.

اگر سایه شامل نیروهای مثبت و حیاتی باشد باید آنها را با زندگی فعال در بیامیزیم و نه اینکه سرکوبشان کنیم.«من» باید دست از منیت و خودخواهی بردارد و اجازه دهد تا چیزی که ظاهرأ منفی است،اما در واقع منفی نیست، شکوفا گردد. و این فداکاری قهرمانانه ای (البته به مفهوم وارونه ی آن)در حد غلبه بر عاطفه را می طلبد.

گاهی تمام کوشش هایی که برای درک پیام ناخودآگاه صورت میگیرد هدر میرود و در این صورت باید جسورانه کاری را انجام دهیم که به نظر درست می آید و در عین حال مراقب باشیم چنانچه ناخودآگاه ناگهان جهت دیگری را نشان داد ما نیز راه خود را تغییر دهیم. همچنین ممکن است ندرتأ فردی ترجیح دهد در برابر کشش های ناخودآگاه ایستادگی کند،البته بیشتر برای رهایی از بند تغییر خود تا دور شدن از معیارهای انسانی. نیرو و باریک بینی مورد نیاز«من» برای چنین تصمیمی به گونه ای نهایی از انسان بزرگ که ظاهرأ مایل نیست خیلی آشکارا خود را نمایان سازد تراوش میکند. ممکن است «خود» از «من» بخواهد آزادانه انتخاب کند و یا اینکه «خود» وابسته به تصمیم های خود آگاه شود تا بتواند بهنگام بروز مشکلات روانی بسیار حاد خود را نمایان کند. هیچکس نمیتواند به قضاوت دیگران درباره ی خود بسنده کند. هر فردی باید خود مشکل خود را حل کند و کاری انجام دهد که به نظرش درست می آید.

عنصر مادینه یا عنصر زنانه

مسایل پیچیده و دقیق اخلاقی تنها از طریق سایه پدید نمی آیند و یک شخصیت درونی دیگر هم اغلب خود را نمایان می سازد. اگر خواب بیننده مرد باشد به شخصیتی زنانه در ناخودآگاه خود دست خواهد یافت و اگر زن باشد به شخصیتی مردانه. اغلب این شخصیت نمادین دوم در پس پشت سایه ظاهر می گردد و خود مشکلات تازه ای را به وجود می آورد. یونگ این تصویر مردانه و زنانه را«عنصر نرینه» و «عنصر مادینه» نامیده است. عنصر مادینه تجسم تمامی گرایش های روانی زنانه در روح مرد است،همانند احساسات،خلق و خوهای مبهم،مکاشفه های پیامبر گونه،حساسیتهای غیر منطقی،قابلییت عشق شخصی،احساسات نسبت به طبیعت و سرانجام روابط با ناخودآگاه که اهمیتش از آنهای دیگر کمتر نیست.جلوه های فردی عنصر مادینه معمولاً بوسیله ی مادر شکل می گیرد و اگر مرد حس کند مادرش تأثیری منفی بر روی وی گذاشته عنصر مادینه ی وجودش بصورت خشم،ناتوانی و تردید بروز می کند. شخصیت منفی عنصر مادینه- مادر در چنین مردی مدام یادآور می شود که :

«من هیچ نیستم. هیچ چیز برای من مفهومی ندارد و من بر خلاف دیگران از هیچ چیز لذت نمی برم.»این خلق و خوی عنصر مادینه می تواند سبب ناهنجاری،ترس از بیماری،ناتوانی و تصادف گردد و زندگی سراسر غمگین و خسته کننده می شود.این خلق و خوهای تیره و تاریک ممکن است حتی موجب خودکشی مرد شوند و عنصر مادینه تبدیل به عفریت مرگ گردد.رایج ترین نمود عنصرمادینه تخیلات شهوانی ست.

مردان ممکن است بجایی کشیده شوند که خود را با دیدن فیلم،نمایش یرهنه شدن زنان و پرداختن به کتابهای بی پرده جنسی ارضا کنند و این جنبه ی ناهنجار و بدوی عنصر مادینه تنها زمانی شکل می گیرد که مرد به قدر کافی مناسبات عاطفی خود را پرورش نداده باشد و وضعیت عاطفی وی نسبت به زندگی ،کودکانه باقی مانده باشد.

تمامی این جنبه های عنصر مادینه همان ویژگی جنبه های سایه را دارا می باشند؛ یعنی میتوانند بگونه یی فرافکن شوند که در نظرفرد خصوصیات فلان زن واقعی را تداعی کنند و این همان فرافکنی عنصر مادینه است که موجب می شود مرد به هنگام اولین برخورد پندارد «او» همان زنی ست که در جستوجویش بوده و فکر کند او را از پیش می شناخته و چنان شیفته اش شود که همه دیوانه اش بخوانند و دقیقاً این زنان «پری گونه» هستند که فرافکنی عنصر مادینه را موجب می شوند. جنبه های مثبت عنصر مادینه هم بسیار مهم هستند ،مثلا عنصر مادینه مرد را یاری می دهد تا همسر مناسب خود را بیابد.عملکرد مهم دیگر عنصر مادینه این است که هرگاه ذهن منطقی مرد از تشخیص کنش های پنهان ناخودآگاه عاجز شود، به یاری وی بشتابد تا آنها را آشکار کند.نقش حیاتی تر عنصر مادینه این است که به ذهن امکان می دهد تا خود را با ارزش های واقعی درونی همساز کند و راه به ژرفترین بخش های وجود برد.

یونگ انکشاف عنصر مادینه را در چهار مرحله می داند:نخستین مرحله میتواند بوسیله حوّا که روابطی کاملا ًغریزی و زیستی داشت نمادین شود. دومین مرحله را در هلِن فاست مشاهده کرد:او گرچه شخصیتی افسانه ای و زیبا داشت اما عناصری جنسی همچنان مشخصه اش بودند. سومین مرحله میتواند بوسیله ی مریم باکره نشان داده شود. مرحله ای که در آن عشق خود را تا به مقام پارسایی روح بالا می برد. چهارمین مرحله خرد است که حتی از پارسایی و خلوص که بوسیله ی سرود سولامیت ،سرآمد سرودهای نمادین شده نیز، فراتر می رود.

اما نقش عنصر مادینه به مثابه راهنمای درونی ما در عمل چیست؟

عنصر مادینه هنگامی نقش مثبت می گیرد که مرد بگونه ی جدی به احساسات،خلق و خو،خواهش ها و نمایه هایی که از آن تراوش می کند توجه کند،و به آنها شکل بدهد و نکته ی اساسی در اینجا این است که آن را مطلقا واقعی بنگریم و احترام بیش از حد به عنصر مادینه به منزله ی تمثیل مذهبی،خطراز دست دادن جنبه های فردی را دارد و اگر آن را به مانند موجودی منحصرأ شخصی تلقی کنیم خطر فرافکنی به وجود خواهد آمد و بسیار مشکل آفرین خواهد شد،چرا که یا مرد قربانی تمایلات جنسی خود می کند و یا ناگزیر به بند یک زن واقعی می کشاند.در این مرحله، تنها تصمیم دردآور اما سخت آسان،جدی گرفتن تخیلات و احساسات است که می تواند از رکود کامل فرایند فردیت جلوگیری کند،زیرا تنها در این صورت است که مرد می تواند به معنای این تمثیل به مانند واقعیتی درونی دست یابد و به لطف همین مسئله،عنصر مادینه همان می شود که در اصل بود،یعنی «زن در درون مرد» که پیام های اصلی «خود»را منتقل می کند.

عنصر نرینه یا عنصر مردانه

تجسم عنصر نرینه در ناخودآگاه زن همانند عنصر مادینه در مرد جنبه های مثبت و منفی دارد.اما عنصر نرینه بندرت تخیلات جنسی نمود پیدا می کند و اغلب به صورت اعتقاد نهفته ی «مقدس» پدیدار می شود .هنگامی که زنی به گونه ای علنی و با پا فشاری دست به ترویج اعتقادات مردانه می زند یا می کوشد با برخوردهای خشونت بار اعتقادات خود را بیان کند،به آسانی روان مردانه ی نهفته ی خود را بر ملا می سازد.

عنصر نرینه حتی در زنانی هم که ظاهرأ طبعی بسیار زنانه دارند، ممکن است به گونه ی خشن و بی رحم بروز کند و ممکن است انسان با چیزی در درون زن روبرو شود که لجباز و سرد و کاملاً غیر قابل دسترسی ست. عنصر نرینه هرگز استثناء را باور ندارد.بندرت می توان با عقیده ی عنصر نرینه مخالفت کرد،زیرا اگرچه همواره با شرایط خاصی که وجود دارد جور نیست اما معمولاً درست از آب در می آید و هر چند به نظر منطقی می آید اما هیچ ارتباطی با مشکل بوجود آمده ندارد.عنصرنرینه هم به مانند عنصرمادینه شامل چهار مرحله ی انکشاف است. نخست به صورت نیروی جسمانی ظاهر می گردد،در مرحله بعد،دارای روحی مبتکر و قابلییت برنامه ریزی می شود. عنصر نرینه در مرحله سوم در قالب«گفتار» بروز میکند و به صورت کشیش یا استاد پدیدار می شود و سرانجام در چهارمین و والاترین مرحله با تجسم اندیشه نمودار می شود. در این مرحله،عنصر نرینه هم بمانند عنصر مادینه نقش میانجی تجربه مذهبی را ایفا می کند و به زندگی مفهومی تازه می بخشد. عنصر نرینه به زن صلابت روحی می دهد،نوعی دلگرمی نادیدنی درونی برای جبران ظرافت ظاهرش.عنصر نرینه در پیشرفته ترین شکل خود زن را به تحولات روحی دوران خود پیوند می دهد و حتی سبب می شود بیش از مردان انگاره های خلاق را پذیرا شود و از همین رو در دوران گذشته در بسیاری از کشورها وظیفه ی پیشگویی آینده و اراده ی خداوند به عهده ی وی بود. جسارت خلاق عنصر نرینه ی مثبت گاه انگاره ها و اندیشه هایی را ارایه می دهد که موجب می شود مردان به کارهای جدید روی آورند.همانگونه که پیش از این گفتم،طرف مثبت عنصر نرینه می تواند بانی روح مبتکر،شجاعت،شرافتمندی و در عالی ترین شکل خود وسعت روحی باشد.زن از طریق عنصر نرینه می تواند به انکشاف نهفته در شرایط عینی شخصیتی و فرهنگی خود،آگاهی یابد و به زندگی روحانی تری دست یابد و یا در این صورت البته عنصر نرینه باید از بیان عقاید مطلق انعطاف ناپذیر دست بکشد. زن باید شهامت و فراخی روح که لازمه ی شک در باورهای مقدس وی است را دارا شود و تنها در این صورت است که می تواند با ناخود آگاه خود به ویژه وقتی با عقاید عنصر نرینه اش در تضاد می افتند، همساز شود و بدین سان است که «خود» متجلی می شود و زن می تواند خواسته های او را درک کند.

«خود»: نمادهای تمامیت

وقتی فرد به صورت جدی و با پشتکار با عنصر نرینه یا عنصر مادینه ی خود مبارزه کرد تا با آن متشبه نشود،ناخود آگاه خصیصه خود را تغییر می دهد و به شکل نمادین جدیدی که نمایانگر«خود» یعنی درونی ترین هسته روان است، پدیدار می شود. در خواب زنان این هسته معمولاً در قالب شخصیت برتر زن مانند راهبه،ساحره،مادر زمین، الهه ی طبیعت و یا عشق جلوه گرمی شود و در خواب مردان در قالب آموزش دهنده ی اسرار مذهبی،نگهبان،پیر خردمند،روح طبیعت و ... نمود پیدا می کند.

شکل انسانی حال در هر سن و سالی که باشد تنها یکی از بیشمار نمودهای«خود» است. متفاوت بودن سن و سال افرادی که خود در آن ها ظاهر میشود نشان می دهد نه تنها خود در تمام دوران زندگی افراد هست، بلکه فراسوی گذشت زمان در زندگی که به آن آگاهی داریم به وسیله آن به تجربه ی زمان دست می یابیم، نیز قرار دارد.

اگر چه خود در تجربه ی خود آگاه ما از زمان قرار دارد اما معمولاً در همه جا حضور دارد و همواره به شکل خاصی خود را تبیین می کند مثلاً به شکل انسانی غول آسا که تمامی جهان را در خود دارد. در چین قدیم بر این باور بودند که پیش از آفرینش جهان مردی غول پیکر بنام پان کو(pan ku) وجود داشته است و هم او بوده که به آسمان و زمین شکل داده است،از گریه ی او رودخانه زرد به وجود آمده و از نفس او بود که باد وزید او به هنگام مرگ بر روی زمین افتاد و تلاشی بدنش پنج کوه مقدس چین را پدید آورد. ما پیش از این مشاهده کردیم، ساختار نمادینی که ظاهراً به فرایند فردیت اشاره دارد بر پایه ی چهار کنش استوار است مانند چهار رکن خودآگاه یا چهار مرحله ی عنصر مادینه و عنصر نرینه.

بر مبنای بسیاری از اسطوره ها،انسان غول آسای در برگیرنده ی جهان تنها سرآغاز زندگی نیست،بلکه دلیل وجودی آفرینش است. این گفته ی استاد اِکهارت در قرون وسطاست که:«تمامی غلات به گندم ختم می شوند،تمامی جواهرات به طلا و تمامی مخلوقات به انسان». اگر از نظر روان شناسی به این گفته بنگریم کاملاً درست است زیرا تمامی حقایق درونی روانی فرد سرانجام به نماد خود ختم می شود و این در عمل بدان معناست که رفتار بشر هرگز نمیتواند به گونه ای کامل به وسیله ی غرایز منفرد یا سازو کارهای هدایت شده ای همچون گرسنگی،توانایی،جنسیت،بقا وجاودانگی گونه ها بیان گردد. به بیان دیگر هدف اصلی انسان خوردن،آشامیدن و ... نیست و انسان بودن است.

یکی دیگر از تجسم های خود بیان تخیل فعال است. تخیل فعال نوعی اندیشیدن است که در خلال آن تخیل می تواند به طور ارادی با ناخوداگاه خود ارتباط برقرار کند و رابطه ی خودآگاهانه ای با پدیده های روانی خویش داشته باشد. تخیل فعال یکی از مهمترین کشفیات یونگ است.خود معمولاً به صورت یک حیوان نمود پیدا می کند و طبیعت غریزی ما و پیوند آن با محیط را نمادین می کند. رابطه ی خود با طبیعت پیرامون و حتی کیهان احتمالاً از این ناشی می شود که روان ما به نحوی در بافت دنیای درونی و بیرونی مشارکت دارد و تمام نمودهای عالی زندگی به گونه ای با تداوم زمان و مکان هماهنگ هستند. ناخودآگاه ما نیز به نحوی که کاملاً از فهم ما خارج است، با محیط گرداگردمان یعنی گروه اجتماعی که به آن تعلق داریم و با جامعه به طور کلی و فراسوی اینهمه با بعد مکان و زمان و تمامی طبیعت هماهنگ است.

البته این یاری ویژه ی ناخودآگاه تنها شامل انسانهای بدوی نمی شود و بر مبنای کشف یونگ خواب میتواند به انسان متمدن هم پند مورد نیازش برای حل مشکلات درونی و بیرونی وی را بدهد. اگر ما با دقت به خوابهای خود توجه کنیم نرم نرمک وارد دنیای سرشار از رویدادهای مهم و نظم پنهان می شویم. با این همه خوابهای ما در درجه اول مربوط به سازگاری ما با دنیای بیرون نمی شود و در دنیای متمدن مان بیشتر به وسیله ی «من» به انکشاف رفتار درونی درست نسبت به خود قرار دارند،زیرا ارتباطهای امروزی ما به سبب رفتار و شیوه های اندیشه مان به مراتب بیش از انسانهای بدوی دچار اختلال می شوند،انسانهای بدوی معمولاًبه گونه ای مستقیم با مرکز درونی خود ارتباط دارند،در حالیکه ما با ناخودآگاه بی هویت خود چنان گرفتار مشکلات بیرونی و بیگانه با طبیعت خودمان شده ایم که «خود» با دشواری بسیار می تواند پیام هایش را به گوشمان برساند.ذهن خودآگاه ما تصور فریبنده ای از دنیای بیرونی،حقیقی و کاملاً مشخص ارایه میدهد و بدین سان راه را بر دریافتهای دیگر می بندد. با اینهمه ما به وسیله ی طبیعت ناخودآگاه خودمان به گونه ای وصف ناپذیر با محیط روانی و مادی پیرامون در ارتباطیم. این که والاترین و رایج ترین نماد «خود» ماده ی ست غیر عالی،قلمرو جدیدی از کنکاش و مطالعه را می طلبد.منظور من در اینجا روابط هنوز ناشناخته ی میان آنچه ما روان ناخودآگاه مینامیم با آنچه ماده خطابش می کنیم، است. یونگ با پژوهش درباره ی این روابط مفهوم جدیدی ارایه داد و خود آن را «تصادف پر معنی»نامید. به این معنی که میان رویدادهای بیرونی و درونی که از نظر علّی با یکدیگر ارتباط ندارند، یک «همزمانی پر معنی» وجود دارد و در اینجا تأکید بر روی کلمه «پر معنی» است. هر کجا که یونگ با چنین همزمانی معنایی در زندگی افراد برخورد کرد، چنین به نظر می آمد که یک کهن الگو در ناخودآگاه آنها دست به کار شده است.

ارتباط با خود

در این دوران ،مردم به خصوص آنهایی که در شهرها زندگی می کنند از احساس وحشتناک تهی بودن و اندوه رنج می برند و گویی انتظار چیزی را می کشند که هرگز فرا نمی رسد. گرچه سینما و تلویزیون،نمایش های ورزشی و رویدادهای سیاسی آنها را برای مدتی سرگرم می کند اما باز ناکام و درمانده در برابر کویر زندگی خویش قرار می گیرند و تنها حادثه ی که هنوز هم برای انسان امروزی ارزشمند است،در پهنه ی درون روان ناخودآگاه قرار دارد. یونگ شیوه ی برای راه یابی به این مرکز درونی وارتباط با راز ناخودآگاه زنده،به تنهایی و بدون کمک،ابداع کرد. کوشش برای توجه کردن دایمی به حقیقت زنده ی «خود» مانند کوششی ست که انسان بخواهد در آن واحد در دو سطح مختلف یا در دو جهان متفاوت زندگی کند و بدین سان انسان همانند گذشته هم خود را وقف فعالیتهای زندگی میکند و هم مراقب تمام اشاره ها و علایمی است که در خواب ها و رویدادهای خارجی بروز میکنند و خود برای نمادین کردن نیات خویش و جریان زندگی از آنها بهره میگیرد.

انسان به دو دلیل عمده تماس خود با مرکز تنظیم کننده ی روان خویش را از دست می دهد. یکی محرکی غریزی یا تصویری بسیار کارا که میتواند فرد را یکسویه نگر کرده توازنش را بر هم زند.دومین مانع درست نقطه ی مقابل اولی است و نتیجه ی استواری بسیار خودآگاه من. اگرچه خودآگاهِ با انضباط برای انجام فعالیتهای انسان متمدن ضروری است، اما این نقیصه ی مهم را هم داراست که می تواند براحتی مانع دریافت انگیزه ها و پیام های برآمده از مرکز گردد.از همین روست که خوابهای مردمان متمدن اغلب می کوشد این قابلیت دریافت را با اصلاح رفتار خودآگاه نسبت به مرکز ناخوداگاه «خود»بهبود بخشند.در میان جلوه های اساطیری «خود» اغلب تصویر چهارگوشه ی جهان را مشاهده می کنیم و در بسیاری از تصویرها «انسان بزرگ» را می بینیم که در میان یک دایره ی چهار قسمتی قرار گرفته است. یونگ برای نشان دادن چنین ساختاری از کلمه هندویی ماندالا(دایره ی جادویی) بهره گرفته است. کلمه ای که معرف نمادین هسته ی اصلی روان است و جوهر آن بر ما معلوم نیست. در حقیقت هر بار که انسان صادقانه به جهان درون خود توجه می کند و می کوشد تا خود را نه با تکرار اندیشه ها و احساسات ذهنی بلکه با تبعیت از نمودهای طبیعت عینی خود یعنی خواب ها و تخیلات اصیل بشناسد،دیر یا زود سروکله ی «خود» آشکار میشود و «من» به نیرویی درونی که تمامی امکانات نو شدن را در خود دارد، دست می یابد. اما در این جا مشکل بزرگی بروز میکند که تا کنون من تنها غیر مستقیم به آن اشاره کرده ام و آن اینکه هر تجسم شخصیت ناخودآگاه، خواه سایه باشد یا عنصر مادینه یا نرینه و یا «خود» تنها جنبه های روشن نداشته بلکه جنبه های تاریک هم دارد. عنصر نرینه و مادینه نیز به همین گونه دارای جنبه ای دوگانه هستند؛این دو هم می توانند موجب تحول جانبخش شخصیت شده،به آن ذهنیتی خلاق بخشند و هم سبب مرگ جسمانی شوند. حتی «خود»،این نماد جامع تمامی ناخودآگاه نیز یک اثر دوارزشی دارد.طرف تاریک «خود» بزرگترین خطر را در بر دارد زیرا «خود» بزرگترین نیروی روان است و ممکن است آدمی راگرفتارجنون عظمت طلبی یا سایر تخیلات فریبنده کند .

جنبه های اجتماعی «خود»

امروزه رشد جمعیت بویژه در شهرها باعث شده مردم نسبت به مسائل روزمره زندگی خود بی تفاوت باشند. نظریه ای که بر مبنای آن همه چیز به فرد بستگی دارد، خواب بر آدمی آشکارمی گردد. گاهی عمیقأ احساس می کنیم که انسان بزرگ چیزی از ما می خواهد. پاسخ مثبت به این تجربه به ما کمک میکند تا خلاف جریان پیشداوری های جمعی حرکت کنیم و به گونه ای جدی از روح خود مراقبت کنیم البته چنین کوششی همواره دلپذیر نیست مثلاً ما دلمان می خواهد که روزهای تعطیل با دوستانمان به گردش برویم اما خوابی که می بینیم ما را بر حذر میدارد و به ما می گوید بهتر است به کاری خلاق بپردازیم. اگر ما به ندای درونی خود گوش کنیم باید منتظر دخالتهای دایمی آن در خودآگاهمان باشیم و این طوری اراده مان در مقابل مقاصد دیگر قرار خواهد گرفت. مقاصدی که مجبوریم آنها را باور کنیم یا نکنیم و همین تا حدودی نشان می دهد چرا تکلیف مربوط به فرایند فردیت اغلب بیش از آنجه یک کامیابی آنی محسوب می شود،باری سنگین می نماید. تمامی فعالیتها و تکالیفی که منحصرأ بخشی از جهان بیرونی را تشکیل می دهند به فعالیتهای پنهان ناخودآگاه زیان می رسانند. انسانها به یاری پیوندهای ناخودآگاه با یکدیگر همساز و موافق می شوند.

تجربه ی علمی و مشاهدات نشان میدهد که نمیتوان بر روی خوابهای خود اعمال نفوذ کرد. گاه ناخوداگاه برای بیان مقاصد خود از یک انگیزه ی مربوط به دنیای بیرونی بهره می گیرد تا اینگونه بنمایاند که از آن متأثر شده است.

هنگامی که شکل دهندگان افکار عمومی فشار تجاری و یا اعمال خشونت را به فعالیت های خود می افزایند به طور موقت به کامیابی دست می یابند. اما تأثیر این کار تنها سرکوبی واکنش های اصیل ناخودآگاه است و بس. و سرکوبی مردم همان ثمره ای را به بار خواهد آورد که سرکوبی فردی؛یعنی از هم گسیختگی روانی و روان نژندی . تمامی کوشش هایی که برای سرکوبی واکنش های اصیل ناخوداگاه صورت می گیرد، در دراز مدت محکوم به شکست هستند،چرا که اساسأ مخالف غرایز ما هستند.کوشش برای نفوذ در افکار عمومی به وسیله ی روزنامه ها،تلویزیون،رادیو و آگهی ها بر دو عامل تکیه دارد. یکی بر شیوه های نمونه گیری سنجش گرایش های «افکار» و «احتیاجات» یعنی رفتارهای جمعی، و دیگر بر پیشداوری ها ،فرافکنیها و عقیده های ناخوداگاه کسانی که خود افکار عمومی را شکل می دهند. اما آمار نمیتواند حقوق افراد را برآورده سازد. چرا که اگر دانه بندی متوسط توده یی سنگ ریزه پنچ سانتیمتر باشد،تنها تعداد کمی از سنگ ریزه ها دقیقا دارای این اندازه می باشند. اینکه عامل دوم نمیتواند کار مثبتی انجام دهد از همان آغاز روشن است. اما هنگامی که فرد خود را وقف فردیت می کند غالبأ سرمشق می شود و اثر مثبتی بر روی افراد دور و بر خود می گذارد. درست همانند جرقه ای که گسترش یابد و این معمولا هنگامی روی می دهد که آدمی نمی خواهد روی دیگران تأثیر بگذارد. هنگامی که نمادهای مذهبی غیر متعارف از ناخوداگاه فردی بروز می کنند،اغلب بیم آن میرود که نمادهای مذهبی به رسمیت شناخته شده را دگرگون ساخته یا تضعیف کنند و همین بیم است که غالباً سبب می شود روانشناسی تحلیلی و ناخودآگاه را پس بزند. سنت های مذهبی که بدنبال روندی بسیار طولانی شکل گرفته اند غالبأ در برابر تغییرات خلاق ناخودآگاه ایستادگی می کنند. عالمان علوم دینی تا حتی از این نمادها و شرایع نمادین که«حقیقی شان» هم می انگارند در برابر بروز رفتار مذهبی روان ناخودآگاه دفاع می کنند و فراموش می کنند ارزشهایی را که از آنها دفاع میکنند وجود خود را مدیون همین رفتار هستند .از همین روست که کشف تازه ی ناخودآگاه یک در را برای همیشه می بندد و این انگاره ی گرانبها رااز نظر برخی افراد که انسان باید واقعیت روانی فی نفسه را بپذیرد به طور کلی از صحنه خارج می سازد.

نمادگرایی در هنرهای تجسمی

نمادهای مقدس: سنگ و حیوان

انسان با گرایش طبیعی که به آفرینش نمادها دارد، به گونه ی ناخودآگاه اشیاء یا اشکال را تغییر می دهد تا حالتی مذهبی یا هنری به خود بگیرند. تاریخ ما که از گذشته ی بسیار دور همواره تنگاتنگ مذهب وهنر قرار داشته نشان میدهد نمادها برای نیاکانمان پر معنا بوده اند و آنها را به هیجان می آورده اند. ما می دانیم که حتی سنگهای تراش نخورده هم برای جوامع قدیم و بدوی از معنای نمادین والایی برخوردار بوده اند. سنگهای طبیعی و تراش نخورده اغلب به منزله ی جایگاه ارواح با خدایان انگاشته میشدند و در تمدن های نخستین از آنها به عنوان سنگ گور،سنگ تعیین مرز یا اشیاء گرانقدر مذهبی استفاده می کردند. که اینهمه را میتوان به مانند شکل ابتدایی هنر پیکر تراشی دانست و در واقع نخستین کوشش ها برای اینکه به سنگ قدرت بیانی بیش از آنچه طبیعت و تصادف به وی داده شود، داده است.در نخستین دوران تاریخ،انسانها می کوشیدند به آنچه که روح و روان صخره می پنداشتند شکلی قابل شناخت بدهند. در بسیاری موارد این شکل کم و بیش به انسان میماند. نقاشی حیوانات که در پایان قرن گذشته بر روی دیوار غارهای فرانسه و اسپانیا کشف شد، به دوران یخ بندان برمیگردد. البته باستان شناسان تازه در اوایل قرن بیستم به اهمییت آنها پی بردند و کوشیدند به معنای آنها دست یابند. پژوهشهای آنها از فرهنگی بسیار قدیم و پیش از تاریخ که وجودش غیر قابل باور می نمود خبر می داد. در بسیاری نقاط،با گذشت زمان رفتن در قالب کامل حیوان جای خود را به نقاب حیوانات و شیاطین داد. انسانهای بدوی تمام توان هنری خود را برای ساختن این نقاب بکار می گرفتند و پاره یی از این نقابها از نظر قدرت تأثیر بیان، بی نظیرند.انگیزه ی حیوانی معمولاً طبیعت غریزی بدوی را نمادین می کرده است. حتی انسانهای متمدن هم نمیتوانند شدت محرک های غریزی و ناتوانی آنها در برابر هیجانهای عنان گسیخته ای که از ناخودآگاه تراوش می کند را نادیده انگارند. این موضوع در مورد انسانهای بدوی که خودآگاهشان کمتر رشد یافته و بنابراین کمتر در برابر هیجانات شدید مصونیت دارند، بیشتر صادق است.

در ادیان و هنرهای مذهبی تقریباً تمامی مردمان دنیا خصایص حیوانی در خدایان اصلی و یا خدایانی که حیوان گونه بوده اند، مجسم شده است. اسطوره های یونانی سرشار از نمادهای حیوانی هستند. زئوس پدر خدایان همنشین زنانی می شود که به شکل قو،گاو نر یا عقاب درمی آیند. حتی در مسیحیت هم نمادگرایی حیوانی نقشی بسیار مهم ایفا میکند. سه تن از چهار قدیسی که انجیل را نوشتند نشانه هایی از حیوان در خود داشته اند؛لوقای قدیس نشان گاو نر،مرقُس قدیس نشان شیر و یوحنا نشان عقاب. تنها متّای قدیس است که همانند انسان یا فرشته نمایانده شده است. خود مسیح هم از نظر نمادین به صورت بره ی خداوند تجسم یافته است. بنابراین هر آنچه مادون انسانی و مافوق انسانی است، بخشی از الوهیت است و رابطه ی این دو جنبه ی انسان به زیبایی در نمایه ی تولد مسیح در میان حیوانات یک آغل نمایانده شده است. فراوانی نماد حیوانات در میان ادیان و هنرهای تمامی دوران تنها بیانگر اهمیت نماد نیست،بلکه نشان میدهد تا چه اندازه برای انسان مهم است تا با محتوای روانی نماد،یعنی غریزه در آمیزد. حیوان بخودی خود نه خوب است و نه بد. حیوان تنها بخشی از طبیعت است و نمیتواند از چیزی لذت ببرد که در طبیعتش وجود ندارد. به بیانی دیگر حیوان از غرایز خود پیروی میکند. غرایزی که اغلب برای ما مرموز می نمایند،اما در زندگی خودمان هم وجود دارند؛غریزه اساس طبیعت انسانی ست.

البته اگر حیوان درون انسان تشخیص داده نشود و با زندگی فرد در نیامیزد ممکن است خطرناک شود. انسان تنها آفریده یی است که توانایی چیره شدن بر غرایز خود را دارد.خواب رایجی که در آن یک حیوان سر در پی خواب بیننده می گذارد تقریباهمواره نشان میدهد که غریزه یی از خودآگاه جدا شده است و میبایست بکوشد دوباره به آن بازگردد و وارد جریان زندگی شود. هر چه رفتار حیوان در چنین خواب هایی خطرناک تر باشد روح ابتدایی و غریزی خواب بیننده ناخودآگاه تر است و اگر بخواهیم از بلایای جبران ناپذیر اجتناب کنیم باید این بازگشت به جریان زندگی سریع تر انجام گیرد. غرایز سرکوب یا جریحه دار شده خطرهایی هستند که انسان متمدن را تهدید می کنند و محرکهایی که لگام گسیخته انکشاف می یابند، خطرهایی هستند که انسان بدوی را تهدید می کنند. در هر دوی این موارد ماهیت اصلی«حیوان» دگرگون شده است و در هر دو مورد پذیرش روح حیوانی شرط یگانگی فرد و شکوفایی کامل وی است. انسان بدوی باید حیوان درون خود را رام سازد تا برایش همراهی مفید شود و انسان متمدن باید حیوان درون خود را التیام بخشد و با وی دوست شود.

نماد دایره

دایره نماد«خود»است. خواه این نماد در پرستش خورشید نزد مردمان ابتدایی باشد یا ادیان نوین،در اسطوره ها باشد یا در خوابها. به هر رو همواره بیانگر مهمترین جنبه های زندگی یعنی وحدت و تمامیت آن بوده است. چهار عملکرد خوداگاه یعنی اندیشه، احساس،مکاشفه و شعور که به وسیله ی یونگ ذکر گردیده به انسان این امکان را می دهد که ادراکات درونی و بیرونی خود را تعبیر کند و انسان به لطف همین چهار عملکرد است که تجربه ی خود را درک و جذب میکند و باز به لطف همین هاست که می تواند واکنش نشان دهد.

در هنرهای تجسمی هند و خاور دور،دایره ی چهار یا هشت پَر الگوی معمول نمایه های مذهبی ست که جهت تمرکز اندیشه به کار می رود. به ویژه در لاماگرایی اهالی تبت ماندلاها که به گونه ای خیره کننده تزیین شده اند نقشی مهم ایفا می کنند. این ماندلاها معمولا معرف رابطه ی کیهان با قدرت الهی هستند.

در اصطلاح روان شناسی نماد وحدت اضداد است،یعنی وحدت دنیای شخصی فناپذیر «من»با دنیای غیر شخصی فناناپذیر«غیرمن». که این اتحاد هدف غایی تمام ادیان است،یعنی وحدت روح با خدا. بدین معنا که آنها بیانگر وحدت و تمامیت روان با «خود»و در برگیرنده ی خودآگاه و ناخودآگاه هستند. در تندیسهای بیانگر وحدت شیوا و شاکتی،تاکید همواره بر وجود تنش میان اضداد است،که نماد بسیاری از این اضداد اشاره به یک فرایند دارند و آن آفرینش یا زایش وحدت است،در حالی که دایره ی چهار یا هشت پر بیانگر وحدت آنگونه که هست، وهمچنین بیانگر ماهیت با تمامیت وجود است.

ماندلا در معماری هم نقش مهمی ایفا میکند که اغلب به چشم نمی آید. طرح اصلی بناهای مذهبی و غیر مذهبی تمامی تمدن ها برماندلا استوار است و در طرح شهرهای قدیم و حتی جدید هم دیده می شود. طرح ماندلایی چه در معماری کلاسیک و چه در معماری انسانهای بدوی هرگز تابع ملاحظات اقتصادی و زیباشناسی نبوده است، بلکه تبدیل شهر به نمایه ی از جهان منظم بوده است. مکانی مقدس که به وسیله ی مرکز خود به جهان«دیگر» مربوط می شده است. این طرح با احساسات حیاتی نیازهای بشری مطابقت داشته است. هر بنایی خواه مذهبی یا غیر مذهبی که بر مبنای طرح ماندلا ساخته شده باشد فرافکنی تصویر کهن الگویی ست از ناخودآگاه به جهان خارج. شهر، قلعه و یا معبد هر کدام نماد وحدت روانی می شوند و بدین سان بر روی افرادی که وارد آنها میشوند و یا در آن ها زندگی می کندد تأثیری خاص می گذارند. یونگ نوشته است:«اینگونه چیزها ابداع نمیشوند و باید دوباره از ژرفای فراموش شده بیرون بیایند تا ژرفترین مکاشفه های خودآگاه و والاترین مکاشفه های روح را بیان کنند و بدین ترتیب ویژگی یگانه ی خودآگاه امروزی را با گذشته های هزاران ساله ی بشری پیوند دهند».

دایره نماد روح است. چهار گوشه و اغلب مستطیل نمادهای ماده ی زمینی،جسم و واقعیت هستند. در بیشتر آثار هنری نوین میان این دو شکل ابتدایی یا اصلاً رابطه ای وجود ندارد و یا اگر داشته باشد بسیار سست و اتفاقی ست و جدایی آنها از یکدیگر بیانگر نمادین حالت روانی انسان قرن بیستم است. نباید ظهور مداوم دایره و چهار گوشه را کم اهمیت دانست و به نظر می آید نیاز روانی می خواهد با نمادین کردن این دو شکل، توجه خودآگاه را همواره به عوامل اساسی حیاتی جلب کند. نماد دایره نقشی بسیار حیرت بار در یکی از پدیده های بسیار متفاوت زندگی امروزی ایفا کرده و همچنان می کند .

روح پنهان اشیاء

نقاشان نرم نرمَک به«اشیاء جادویی» و «روح پنهان»اشیاء جلب شدند. دکی ریکو که پایه گذار سبک نقاشی متافیزیک است می نویسد:«هر شیئی دو جنبه دارد،یکی جنبه ای که عموماً همه آن را می بینند و دیگر جنبه شبح گونه و متافیزیکی که تنها پاره ای معدود از افراد آن هم در لحظه های بصیرت و تمرکز متافیزیکی قادر به دیدن آن هستند. یک اثر هنری باید بیانگر چیزی بیش از شکل ظاهری خود باشد».

آثار دکی ریکو«جنبه های شبح گونه»ی چیزها را آشکار میکند. جنبه ی شبح گونه ی شیئ در واقع جابجا شدن رویا مانند واقعیات خود شیئ است که پندار گونه از ناخودآگاه تراوش می کند. دکی ریکو که تحت تأثیر فلسفه ی نیچه و شوپنهاور قرار داشت می نویسد:«نیچه و شوپنهاور نخستسن کسانی بودند که معنای ژرف عدم وجود مفهوم زندگی را آموزش دادند و نشان دادند چگونه این عدم وجود مفهوم می تواند تبدیل به هنر گردد... تهیِ وحشتناکی که آنها کشف کردند همان زیبایی خلوت و بی روح ماده است». البته در این که دکی ریکو توانسته باشد«تهیِ وحشتناک»را به «زیبایی خلوت» تبدیل کرده باشد، جای تردید است. برخی تابلوهای وی بسیار نگران کننده هستند ،همانند کابوس وحشتناک. اما او در کوشش خود برای بیان هنری «تهی» تا اعماق وجود انسان معاصر نفوذ کرد.

یونگ نشان داد خودآگاه کلید ارزشهای ناخودآگاه است و بنابراین نقشی تعیین کننده دارد و این تنها خودآگاه است که شایستگی دستیابی به مفهوم نمایه ها و معنای آنها برای فرد بر مبنای واقعییت زمان آشکار شدنشان را دارند. و تنها در صورت کنش متقابل خودآگاه و ناخودآگاه است که ناخودآگاه می تواند ارزش خود و شاید حتی راه چیره شدن بر نگرانی از تهی را نشان دهد. اگر ناخودآگاه به هنگام فعالیت به حال خود رها گردد،این خطر پیش می آید که غیر قابل مهار شده و یا طرف منفی و ویرانگر خود را بروز دهد. ناخودآگاه طبیعت ناب است و همانند طبیعت آنچه را در خود دارد، سخاوتمندانه به کار می گیرد. اما اگر به حال خود رها شود و خود آگاه انسانی نسبت به آن واکنش ندهد، ممکن است همانند طبیعت داشته های خود را ویران کند و دیر یا زود به تباهی بکشاند. خودآگاهی در نقاشی نوین در ارتباط با به کارگیری اتفاق به عنوان یکی از شیوه های ترکیب نیز نقش دارد.

نتیجه گیری

آنچه در حال حاضر بر ما ثابت شده این است که کهن الگوها نفوذ قابل توجهی روی فرد دارند و هیجانها و چشم اندازهای معنوی و روانی وی را شکل می دهند. بر روی مناسبات فرد و دیگران اثر می گذارند و بدین سان بر روی تمامی سرنوشت وی تأثیر می گذارند.ما همچنین دریافتیم که نمادهای کهن الگویی از ساختار ترکیبی فرد پیروی می کنند و اگر به درستی تفسیر شوند می توانند اثر درمانی داشته باشند. ما همینطور فهمیدیم که کهن الگوها می توانند بر روی ذهن ما کنشی خلاق و یا بر عکس ویرانگر داشته باشند. وقتی الهام بخش انگاره های تازه باشند خلاق می شوند و هنگامی که همین انگاره ها با پیشداوری های خودآگاه که مانع کشفیات بعدی هستند برخورد کنند،آنگاه کهن الگوها نقشی ویرانگر ایفا می کنند. یونگ نشان داد اگر بخواهیم از تضعیف ارزش های فردی و فرهنگی انگاره ها و نمادهای کهن الگویی اجتناب کنیم باید دقیق و به تفکیک تعبیر کنیم. یعنی برای آنها مفهومی ثابت و انتزاعی در نظر بگیریم. یونگ خود بر این باوربود که مضامینش تنها ابزارهای کاری ساده ای هستند که میتوانند برای تسهیل در بهره برداری از قلمرو گشوده شده بر روی پژوهش ها،بدنبال کشف ناخودآگاه به کار روند. کشفی که نه تنها دید ما را نسبت به دنیا فراخ کرد،بلکه دامنه ی آن را دو برابر کرد،زیرا ما را بر آن داشت تا همواره از خود بپرسیم کدام پدیده روانی خودآگاه است و کدام ناخودآگاه و اینکه آیا پدیده های بیرونی«واقعی» به وسیله ی خودآگاه دریافت میشوند یا ناخودآگاه.

به بیانی دیگر،کهن الگوها گرچه با اوضاع بیرونی درهم می آمیزند،اما اساسأ به هم زیستی روان و ماده گرایش دارند. یونگ بر این باور بود که پیش از پرداختن بیش از اندازه به مطالعات نظری انتزاعی پیرامون ماده و روان باید نخست به دانش خودمان درباره ی رابطه ی میان آنچه در قلمروی این دو وجود دارد، بسیار بیافزاییم.

از همین رو آنچه در نظر نخست ممکن است برای خواننده در برخورد با انگاره های وی مبهم بنماید در حقیقت ناشی از فروتنی علمی اوست. فروتنی ای که موجب می گردد همواره امکان کشفیات جدید را در نظر بگیرد و پیچیدگی زندگی را محترم بشمارد.

از نظر یونگ زندگی همواره رازی برانگیزاننده است و به خلاف افراد کند ذهن هرگز زندگی را به مانند واقعیتی از پیش توضیح داده شده،آنچنانکه فکر کنیم همه چیز را درباره ی آن میدانیم،ندانست. به نظر من ارزش انگاره های خلاق در این است که می توانند همچون کلیدی راهگشای روابط غیر قابل فهم حقایق باشند و به ما اجازه می دهند که راز زندگی راعمیقتر بشکافیم. من ایمان دارم که انگاره های یونگ هم میتوانند با هدایت نگرش متعادلترو اخلاقی تر فرد نسبت به دنیا و تفسیر حقایق جدید در بسیاری از زمینه های علمی و زندگی روزمره به کار گرفته شوند.

2010-01-25T02:13:00.000-08:00

وادی سکوت
در آن وادی فقط سکوت بود و سکوت. جماعتی بودند دم فروبسته، چه سکوت معنا داری! به اعماق اقیانوسی می مانست که حجم عظیم آب مجال هر گونه تلاشی را از انسان سلب می کرد. همه به هم خیره شده بودند. نابینایی، کورمال و دست بر دیوار وارد جمعیت شد و داد زد: آی جماعت! راه رستگاری از کدام طرف است؟ هیچ کس پاسخش را نداد. از آنسوتر جوانی آمد که یک دست جام باده و یک دست زلف یار، افتان و خیزان داد می زد: آی جماعت راه رستگاری از کدام طرف است؟ هیچ کس اما پاسخش را نداد. پیرمرد لالی را دیدم که با ایما و اشاره می پرسید راه رستگاری از کدام طرف است؟ او را نیز کسی پاسخ نداد. جمعیتِ به خود فرو رفته گویا راه را یافته بود. سکوت بود و سکوت بود و سکوت!

2010-01-24T01:28:00.000-08:00

سروش عدالت
مضامین نامة امام علی (ع) به مالک اشتر
محمد قلی پور
ناشر: شاملو
سال نشر: 1389

به نام خدا

2010-01-17T08:21:00.000-08:00

در دایـرة رندان ما مرکـــز پرگـاریم
در زهد و ریا بگذار بیچاره کسی باشیم
در شامـگه دنیا خاموش زِهـی خاموش
در صبحگه عقبی همچون جرسی باشیم
در عشق و بلاجویی سر را به سر داریم
در عافیـت و مکنـت بگذار خَسی باشیم
در طعـمة دام دل ما شهـرة آفـاقیــم
در دام طریق سر حاشا که کسی باشیم
در پرده دری حلاج در خونجگری مجنون
زینهار که در این ره بسیار و بسی باشیم
مستی و خرابی ها از آنِ من و مجنــون
بگذار در این عالم بی همنفسی باشیم
گویند اسیر عشق همواره بود در بــند
ما بندة آزادیم گر در قفـسی باشــیم
هشیاری و بیداری در کیش میستان نیست
مـا در ره میـخانه بنــد هوسی باشیـم
کم در پی استدلال کین ره، ره خاموشی است
گر راه صفا جویی فریاد رسی باشـیم

به نام خدا

2010-01-17T06:42:00.001-08:00

از چراغ تا چراغ
شب بود ومن به دنبال چراغ می گشتم. چراغی که شاید راه را از بی راه نشانم دهد. به جمعی رسیدم که همه سیاه پوش بودند. تنها دندانهایشان در تیرگی شب می درخشید.آنها چه زیبا در غفلت بودند. هلهله ای داشتند وزیرلب نجوایی. من اما نمی شنیدم که چه می گویند، اصلا ً به آنها دلخوش نبودم. سیاهی شب وسیاهی لباس هایشان از یک جنس بود.
در میانشان گشتم وگشتم.انگار یکی را پیدا کرده بودم،چراغی داشت گویا.ولی نه.اواصلا نمیخندد. دندانهایش پیداد نبود. کمی که مرا نگاه می کرد.چراغ وجودش گُر می گرفت ، چربی وجودش چون شمع می سوخت واز روزنه چشمانش نور پر فروغی تابیدن می گرفت. من بالاخره در میان آن جمعیت چراغی یافتم خوشحال وذوق زده از اینکه وجود اوبا من هم پیوند بود، ولی نمی دانم چه شد که اوچراغ وجود من شد و من چراغ وجود او. هر چه بود،یک احساس دوسویه بود.لبخندهایی که بیشتر چشمخند بودند و چون دو فانوس دریایی گوهر شب چراغی می شدند تا فرسنگ ها همراهی می کردند. دراین میان اما، ظلمت نیز بی رحمانه مرا احاطه کرده بود.احساس بدست آوردن،همزمان احساس از دست دادن را در من ایجاد می کرد.
واما چراغ. گفتم ای چراغ چگونه است که می تابی؟ نور از که می گیری؟ وچگونه شد که چراغ شدی؟ گفت: من از آن رو چراغ شدم که تو مرا دیدی، من از آن رو به دیده تو راهنمای راه شدم که بدنبال من بودی. تو به دنبال گوهری می گشتی ومن نیز. چراغ گفت: تاریک بود ، ظلمت بود وچشم چشم را نمی دید. من در میان اینهمه تاریکی لرزان و بی رمق ایستاده بودم. در بهت وحیرت همیشگی ،نا گاه کورسویی دیدم که ازدور می آید. آن کورسو تو بودی . تو چراغ من شدی نه من چراغ تو. پاک گیج شده بودم. چگونه دستی که برای طلب روشنایی دراز می شود، خود از جنس روشنایی می شود، نور می خورد و نور می پراکند. این دیگر دست نیست و خود نور است. نور دل است ونور دل بسیار پرفروغ تراز نوردیده است.کم کم متوجه شدم ویادم آمد که اشیا شبیه هم یکدیگر را پیدا میکنند. نور،نور را و ظلمت، ظلمت را می طلبد. می خواستم بگویم ای چراغ ولی قبل از آن گویا کسی به من می گفت ای چراغ. سکوت کردم و به درون خود سرازیر شدم. با خود گفتم خداوندا این چه حسی است که اشک سرازیر شدۀ یک فرد چراغ راهی می شود ومیل به تعالی را در من تشدید می کند. گرمای این چراغ درونم را می گداخت ومن گویی چراغ را از بند دلم آویخته بودم. با اوشروع به گفتگو کردم. از او خواستم مرا راهنمایی کند.گفت برو!
گفتم کجا،گفتا به دل
گفتم چرا،گفتا خموش
گفتم ولی ، گفتا برو
گفتم چرا، گفتا خموش
چراغ مرا ومن چراغ را همراهی می کردم، نوعی دلدادگی بود وشیدایی، به هم اُنس گرفته بودیم وغافل از اینکه اشک های وجودمان چراغ راه شده بود. با چراغ در طول شب گشتم وگشتم. نزدیک صبح بود که متوجه شدم این نه آن است که من به دنبال آن بودم. چراغ نیز سر تعظیم فرود آورد ودر گوشه ای کِز کرد. خورشید عالمتاب از شرق وجودم طلوع کرد و سراسر روز با من بود. دوباره شب شد وظلمت همه جا را فرا گرفت و من حیران وسرگردان به دنبال چراغ می گشتم. سالها می گذشت ومی گذشت وهر روز با طلوع خورشید وجودم به وجد می آمد وبا غروب آن اندوهگین می شدم. یک شب چشم هایم را بستم واز خدا طلب یاری کردم که خدایا چراغی خواهم که از نور پرفروغش بتوانم همۀ عمر را در راه باشم و بیمی از بیراهه نداشته باشم. ندا آمد که چراغ هرکسی در درون وجود خودش روشن است، کافی است کمی توجه کنید تا همیشه از آن بهرهمند شوید. از آنموقع به بعد،هر چراغ راهی که می دیدم، با او نظر می کردم و به چشمخندی قناعت می نمودم چرا که مطمئن بودم با بر آمدن آفتاب از خورشید وجودم آن چراغ فروغ خود را از دست خواهد داد.

درسی که آرتور اِشی به دنیا داد

2009-12-01T12:55:00.002-08:00

قهرمان افسانه ای تنیسِ ویمبِلدون آرتور اِشی به خاطر خون آلوده ای که در جریان یک عمل جراحی در سال 1983 دریافت کرد، به بیماری ایدز مبتلا شد و در بستر مرگ افتاد.
او از سراسر دنیا نامه هایی از طرفدارانش دریافت کرد. یکی از طرفدارانش نوشته بود :
چرا خدا تو را برای چنین بیماری درناکی انتخاب کرد ؟
آرتور در پاسخ نوشت:
در دنیا 50 میلیون کودک بازی تنیس را آغاز می کنند،
5 میلیون یاد می گیرند که چگونه تنیس بازی کنند،
500 هزار نفر تنیس را در سطح حرفه ای یاد می گیرند،
50 هزار نفر پابه مسابقات می گزارند،
5 هزار نفرسرشناس می شوند،
50 نفر به مسابقات ویمبلدون راه پیدا می کنند،
4 نفر به نیمه نهایی می رسند و دو نفر به فینال و آن هنگام که جام،
قهرمانی را روی دستانم گرفته بودم،
هرگز نگفتم خدایا چرا من؟
وامروز هم که از این بیماری رنج می کشم،هرگز نمی توانم بگویم خدایا چرا من؟

خطور خاطرات

2009-09-01T04:57:00.000-07:00

در مسجدالنبی -باب علی(ع)- منتظر خانمم بودم. هوا خیلی گرم بود. کمی مانده به ظهر بود و سایه ها بسیار خسیس شده بودند . به سایه دیواری پناه بردم رو برویم را نگاه می کردم .چون آنجا تنها سایه درآن حوالی بود، گرما زدگانی که منتظر کسی بودند، به آنجا پناه می آوردند. مرد عربی آمد و پهلوی من نشست. شکسته - بسته از او پرسیدم اهل کجایی ؟ گفت: اهل عراقم. کم و بیش هم سن وسال من بود. ناخود آگاه یاد جنگ ایران و عراق افتادم. یکی از اسیران عراقی در والفجر سه ،خیلی شبیه او بود. ولی من در آن حالت هیچ احساس خاصی نسبت به او نداشتم. بعد از این که او را مقداری ورانداز کردم، از بس تشنه بودم ،از او پرسیدم : ماء ؟ بی درنگ شیشه آبش را به من داد.یاد سقای کربلا افتادم و نوشیدم .در همین حین ،شخص دیگری آمد ودرهمان سایه بیتوته کرد.معلوم بود از اهالی کردستان عراق یا ایران است. مدام با تلفن همراهش کردی حرف می زد . باز یاد کردستان ایران افتادم. شهر سنندج-بلوار شبلی- حدود سال های شصت وچهار بود. من موتورم پنچر شده بود. از یک آپاراتی خواستم پنچری اش را بگیرد. در پاسخ و در عین تعجب گفت : از اون وَر ایران آمدی اینجا ، من پنچری موتورتو بگیرم؟ من هم دست از پا درازتر موتور پنچرو گرفتم دستم و رفتم. حسابی گیج شده بودم ،آخرسن وسالی هم نداشتم- حدود نوزده یا شاید بیست.همین طور که به ساعتم نگاه می کردم ،متوجه تاریخ آن شدم. اواسط مرداد ماه بود، بعدش هم شهریور. سی ویکم شهریور به خاطرم خطور کرد و... در افکارم غوطه ور بودم که صدای اذان بلند شد. همگی که در آن سایه بودیم کمی آن طرف تر در کنار یکدیگر به نماز ایستادیم. .برای من اصلاً فرقی نمی کرد که آن عراقی بعد از حمد بگوید آمین. احتمالاً برای او هم تفاوتی نداشت که من زمانی رو در رویش می جنگیدم. در آرامشی وصف ناشدنی نماز خوانیم و بعدش هم با اشاره دست برای هم آرزوی سلامتی کردیم

رهرو

2009-08-25T12:28:00.000-07:00

پریشان رهروی دیدم هراسـان
گهی رهرو گهی افتان وخیزان
گهی مشغول نام ونان خویش است
گهی از این وآن باشد گریـزان
گهی آوازمی خوانـد چو بلبل
گهی خاموش و سر اندر گریبان
گهی خواب است ودر بند من وما
گهی چالاک می تازد شتـابان
گهی عقلش دهد آرامش جان
گهی عشقش دهد جام میستان
گهی گرم ودلش مشغول یار است
گهی سرد و ملول و بس خرامان
گهی در قیل و قال عقل مقتول
گهی عشقش کُشد سوزان سوزان
گهی تدبیر نور پر فروغـش
گهی تقدیر همراهش فروزان
گهی سر در حضیض فرش دارد
گهی عرشی شود همچون سلیمان
گهی ملّای رومی شادی اوست
گهی از بوعلی شاد است وشادان
گهی خار است وخوار از چشم مردم
گهی گل بوته ای از چشم دستان

خواب می ديدم

2009-08-04T22:50:00.000-07:00

خواب می دیدم دلم پَر می کشد
بر افق های زمان سر می کشد
خواب می دیدم زمان بی انتهاست
طرفه معجونی ز بازار خداست
خواب می دیدم زمان تصویر شد
درزمان زندان تن تقدیـــر شــــد
خواب می دیدم تنم درانتهاســـت
روح رادیدم که مهمان خداســت
خواب می دیدم گـــرفتـــارآمـدم
وز گرفتاری نشاید وارَهـــــم
خواب می دیدم پدر زاییده شــد
روح او درجسم من روییده شد
خواب می دیدم رقیبان رفیــــق
دوستی با دشمنی دریک طریق
خواب می دیدم سبک تر گشته ام
ازنماد بنــــــدگی برگشــــــته ام
خواب می دیدم که شیطان مرده است
بی حضورش کفر و ایمان مرده است
خواب می دیدم افق رنگین شــــــده
ازسر و سرّ حقیقـــت این شــــده
خواب می دیدم سرم بر روی دست
می برم سر را به مأوایِ الســــت

چالش ميان عشق وعقل

2009-08-04T22:24:00.000-07:00

منت خدای را که پریشان دل شــــــــــدم
بی دیده وشنیده چه حیران دل شــدم
گشتم دمی فسون فسونگر ز روی عشق
درماندم از تمیز و به قربان دل شدم
فارغ زعقل گشتم ودر عشـــــق جا زدم
از این خمار گشته به آن منتقل شــدم
یک شب گرفت دست مراآن سپیدروی
مشتاق دام وطعمه پنهان دل شـــــــدم
ازعرش اهبطوا گفتنم وفرش دادنـــــــم
عرش بدون فرش نباشد چوگل شــدم
گِل را چو داد دم فیه مــــن روحـــــــــی
عقل گلین شکستم وازاهل دل شــــدم
درراه دل که بسی راه سهل بـــــــــــود
افتادم و ز روی رفیقان خجل شـــــدم
طعنم زدند که فلانی بریده است
طایر بدم بلی، ولـــیکن ابـل شـــــــدم
افتادم ازطریق دل و ازطریــــق جــــان
دردام بی مروت سر، دل به دل شـدم
راهم نمای ناجی در راه مانــــدگــــــان
درعشق وعقل دگــــرمــــضمحل شدم

زبان بازی

2009-07-22T11:06:00.000-07:00

در ميان انبوهي از موضوعات ذهني و عيني افكار خود غرق بودم كه تلفن زنگ زد در آن سوي خط دوستي از من گله مند بود كه چرا در حضور دوست مشترك‌مان از من اسم برديد. من چنين وانمود كرده بودم كه شما را به غريبي هيچ غربتي نديده و در هيچ كسوتي مشاهده نكرده‌ام. از همين رو نيز من به ياري قلم كه ياور هميشگی من در جاري شدن كلام بوده روي آوردم. از او خواستم تا مرا ياري كند و مرا به آن سوي حادثه‌هايي كه بر من گذشته بود ببرد. ابتدا چند سوال را از دوستم پرسيدم كه آيا پرسش ايشان اخلاقی است يا خير؟
فرض نخست اين بود كه احتمالاً اخلاقي است. اخلاقاً نبايد به دوست مشترك مان از شناخت قبلي‌ام با دوست جديد صحبتي به ميان مي آوردم. چرا كه به قول دوستم، او به دوست مشتركمان گفته بوده كه من دوست جديدمان را نمي‌شناسم.
سوال 1- چطور يك دوست مي‌توانسته به دوست مشترک‌مان دروغ بگويد؟ در حالي كه دوست مشترك مان با دوست من بسيار بسيار دوست تر بوده هم به لحاظ قدمت سببي و هم از نظر احساسي- عاطفي. اگر من يا دوست عزيزم بتوانيم دروغ بگوئيم- آن هم به عزيزترين كسان‌مان- كه علي الرسوم و به منوال زندگي عادي مي‌گوئيم، پس مي‌توانيم به دوست جديد الكشف خود هم دروغ بگوئيم.
فرض دوم، فرض ايمني بخشي است. يعني اين كه دوست بنده به لحاظ اين كه از برخي ملاحظات و مخاطرات ايمن باشد، مي‌خواهد كه دوست جديد من و دوست قديمي ايشان متوجه ضلع سوم رابطه نشود.
سوال 2- چرا و تحت چه شرايطي مي‌توان از يك دوست توقع داشت كه تو از رابطه‌ات با من و ديگر افراد نامحرم چيزي نگو ولي من خود اين حق را دارم.
پس مي‌توان از آنچه افراد در مناسبات اجتماعي بر زبان مي آورند نتيجه گرفت كه آنها قبل از ورود به عرصه رابطة ديگر يعني ضلع سوم رابطه، با موضوعي درگير بوده‌اند. اين موضوع خود به خود به زبان آورده مي‌شود.سابقه ذهني افراد نسبت به هم بسيار مهم است. اين كه در ابتداي رابطه از شما چه برداشتي بشود چطور خود را معرفي كنيد و چطور وارد ذهن مخاطب شويد.
معمولاً آنچه به صورت گلايه از طرف افراد طرح مي‌شود، به خاطر عدم آگاهي كامل از طرف مقابل يا سوء تفاهم پیش آمده است که مي‌تواند مبتني بر واقع نباشد. زبان مي‌تواند ربط منطقي با ذهن نداشته باشد. چيزي به ذهن خطور مي‌كند و ابراز مي‌شود. ابراز تمايل، اعلام وجود داشتن، اظهار نگراني كردن، توجيه كردن توجه و يا جلب توجه نمودن، تعارفات معمول، سلام و خداحافظي، دفاع و محكوم كردن، اظهار تأسف و يا شادباش گفتن، معمولاً نوعي بازي زباني است. بازي با قواعد گرامري زبان، نه بازي رفت و برگشت ميان ذهن و زبان. وقتي كسي به شما مي‌گويد از شما گله‌مندم كه مرا به ميهماني دعوت نكرديد ساده‌ترين گزاره بياني را پيش روي شما مي‌گذارد، ولي وقتي به شما مي‌گويد چقدر از شما خوشم مي آيد يا چه خط زيبايي داريد، در اين جا بايد توجه جدي كرد چونكه وضع مخاطره آميز مي شود. چرا كه زبان با ذهن و احساس همراه شده است.درچنین حالتی، وضعيت پيچيده مي‌شود.
1- مي‌خواهد شما را متوجه خود كند.
2- مي‌خواهد بگويد به شما توجه جدي دارد.
3- مي‌خواهد وانمود كند كه شما برايش جالب هستيد.
4- مي‌خواهد وانمود كند كه شما آدم جالبي هستيد
5 - مي‌خواهد بگويد واقعاً شما جالب هستيد و او از شما خوشش مي آيد.

احساس كبود

2009-07-22T10:33:00.000-07:00

يكباره شروع شد. مثل يك رابطه بود. دل گرفتگي بود انگار. بغض بود،يك بغض نه تركيده. براي مسواك آخر شب رفته بودم. ميهمانان رفته بودند. البته از سرشب همراهم بود. من در منزل يك دو تار دارم از شعرهايم می خوانم و به صورت بسيار ابتدايي صداي آن دو تار كه يك تارش هم پاره شده را در مي آوردم. آن شب حالي به من دست داد. يك حال نشاط آور بود. وقتي ميهمانان رفتند، بغض گلويم را مي‌فشرد مثل يك خداحافظي بود. نوعي سرازير شدن اشك. هواي نَمور، سايه روشن يك بعد از ظهر. ابرهاي پشته‌اي سياه رنگ. خيابانهاي خيس. دختركانی که عشوه‌هاي ارزان مي‌فروختند. مردان نيز با عجله و نگاهي گذرا مي‌خواستند خود را به تاكسي‌ها و اتوبوس ها برسانند. نوعي ولوله‌ي درونی بود، بي تابي شايد ولي نه زياد. از جنس بي حوصلگي نبود. مثل يك بهانه مي‌مانست. انگار كودكي مي‌خواست با مادرش كه او را در خانه تنها گذاشته درد دل كند، پس از باز آمدن مادر.
اشكهايم مي‌خواستند مرا ياري كنند، كه غرورم اين اجازه را به آنها نداد. هميشه يك حس ديگر پا در مياني مي‌كند و يكي را به عقب مي‌راند.
اكنون چي؟ شب است و سكوت. صداي يخچال مرا مي آزارد. نور مهتابي، نور تقريباً مناسبي است، حال و هواي نوشتن دارم مثل اين مي‌ماند كه دارم بالا مي آورم و سبك مي‌شوم. نوعي تهوع انديشگي. قلب اين احساس را نمي‌توانم نشانه بگيرم. مي‌گويند سگ ها كور رنگند، من مي‌گويم آنها به دليل فقدان زبان كور رنگند، رنگ را من هم ممكن است ندانم ولي احساس يك حالت را شايد بتوانم ترسيم نمايم. شرط آن چيست؟
داشتن نوعي توجه است.
چه توجهي؟
توجه به درون. صاف كردن خود. بالانس نمودن و تعادل خود.
چگونه؟
با يك حالت.
با چه حالتي؟
نوعي سرسپردگي، نوعي بي دانشي، نوعي رهايي.
رها از چي؟
رها از آنچه جزو چسيده به من است.
يعني چه؟
يعني اين كه دانايي من سبب دور شدن من ازچيزي متعالی تر مي‌شود. گاهي نگاههايمان به اطراف وقتي كه توسط زبان معني نشده اند، مي‌توانند به چندين معني به كار روند. ولي گويا زبان ما را به چيزي راهنمايي و از چيزي باز مي‌دارد.
مثال یک: من در خيابان A راه مي‌روم ،پس در خيابان B نيستم.شرط بودن در يك خيابان حضور جسمي است.
مثال دو: من در هيچ كدام از آن دو خيابان نيستم ولی در حالت تصور و خيال مي‌توانم در هر دو خيابان باشم.
چه چيزي مهم است؟
ياد يادآوري. يعني آنچه ديده‌ام، آنچه شنيده‌ام.
سوال، پس چه چيزي را نديده‌ام؟
نمي‌دانم. از نمي‌دانم كه چيزي در نمي‌آيد. شايد مساله اصلي اين است كه ما را گيچ مي‌كند .
در واقع من نمي‌دانم چه چيزهايي را نمي‌دانم و گاهی نیز نمي‌دانم كه چه چيزهایي را مي‌دانم. پس نوعي Typology (نسخ شناسي) جهل يا ندانستن لازم است. ايراد من اين است كه نمی دانم چه چيزهايي را نمي‌دانم.
فرضيه 1- احتمالاً آنچه را نمي‌دانم چيست به غلط مي‌دانم و آنچه را نمي‌دانم اساس دانايي يا فهم من از امور است! من نمي‌دانم كه خياباني يا حسي را كه اصلاً تجربه نكرده‌ام چيست؟ ما گويا از مجهولاتي كه معلوم شده‌اند به سوي مجهولات ديگر حركت مي‌كنيم. پس باتلاق ها را امتحان كرده، وقتي پي به استحكام فونداسيون آنها برديم، گامهايمان را ثابت كرده، بر روي آنها چيزي را بنا مي‌كنيم.
تكليف آب چيست؟ آيا روي آب يا هوا مي‌توان چيزي را بنا كرد؟ احتمالاً بتوان.
چگونه؟
نمي‌دانم. نمي‌دانم كه نشد حرف. برو امتحان كن. روي آب رفتم ولي نماندم. داشتم غرق مي‌شدم . هوا هم چنين حالتي داشت. تصور آن چطور؟
مي توان . مي‌توان آن را تصور كرد، مي‌توان آن را ترسيم كرد.
ترسيم يك حس چطور؟ يك حس مثل كمي مانده به گريه كردن.
ميل به تنهايي چطور؟
احساس دور شدن از يك اصل، يك جا، يك مكان بالاتر؟ مثل اين كه شما يك ران ملخ را از بدنش جدا كنيد. تصوير آن چگونه است. گويا آن دو جزء همديگر را مي‌طلبند. پس، يك احساس مي‌تواند به سوي يك حالت نشانه روي شده باشد. مي‌تواند حاکي از يك رنگ خاص باشد.
در انتهاي شب هستم و چنين احساسي دارم. چيزهايي مثل شرم، حيا، هنجار، ارزش ها، قواعد اخلاقي همگي مثل يك افسار به خلاقيت انسان لجام مي زنند. فضاهاي ترسيمي نوعي فضاهاي عاري از واقعيت هستند. مگر بخواهيم چيزي را كپي برداري كنيم.
پس يك حس، مثل ترسيم يك حس است. من به شما مي‌گويم زيبا. شما مي‌گوييد فلاني. حال مي‌پرسم زيبايي چيست؟شما نمي‌توانيد پاسخ بدهید. مي‌گويم ترس، نمي‌توانيد. شما نهايتاً يك حالت را برايم ترسيم خواهيد كرد. كسي كه مي‌ترسد يا كسي كه زيباست زيبايي چست؟
شما با كلمات به من مي‌گوييد: زيبايی يعني داشتن توازن، هارموني و واژه‌هايي از اين است. من مي‌گويم زيبايي يعني دلنشيني.
يك مصداق از زيبايي در چشمان كسي كه اصلاً نابينا به دنيا آمده است چطور؟ نمي‌دانم. به او مي‌گويم فلاني چقدر زيباست. او فقط سكوت مي كند. چون مصداق خارجي عيني برايش متصور نيست. او مي‌گويد چه لطيف است، چه زبر است، چه تر است، چه خشك است، چه بوي خوبي، چه حالت روح نوازي، يا مي‌پرسد الآن چه موقع از شبانه‌روز است؟ و من مي‌گويم ساعت مثلا 14. او مي‌گويد ديرم شد يا بيا بريم يك چيزي بخوريم يا راه برويم، همين. پس من نمي‌توانم با او از زيبايي صحبت كنم.
با شمايي كه چشم داريد چطور؟ مي‌گويم يك احساس كبود را برايم نقاشي كن. شما مي‌گوييد چي؟ من مي‌گويم يك احساس كبود. حس مگر رنگ دارد؟ مگر رنگ مي‌شناسد؟ من مي‌گويم اگر بخواهم احساس دروني‌ام را امشب رنگ آميزي كنم، يا به آن رنگي بدهم نوعي دل گرفتگيِ زيباي تراژيك است. نوعي عبور از يك تنگنايي كه مرا به يك فراخنا مي‌كشاند. يك دالان يك Maz (ماز). نوعي تولد، چه مي‌دانم نوعي اميد پس از صبر، ولوله‌اي كه مي‌شنويم پس از يك دقيقه مانده به نشستن پروازِ يك دوست كه قرار است از مسافرت 10 يا 15 ساله برسد. نوعي بي حوصلگي كه پايان آن اميد است و مي‌دانيم چه باشكوه است. اين يك احساس كبود است. دستي كه به سوي يك گل با همه‌ي خارهايش دراز مي‌شود. دست خار مي‌خورد، ولي درد نمي‌گيرد. خار تيز است و بي رحم، ولي گل بسيار جذاب است. احساس كبود را من براي شما ترسيم مي‌كنم، من مي‌گويم چگونه آن را بكشيد. تركيب رنگها چگونه باشد شما هزاران بار مي‌آزماييد نمي‌شود . نه، نه، نه. اين چطور؟ شما خسته مي‌شويد مي‌دانيد چرا؟ چون موضوع بر سر انتقال يك حس است. يك حس با مجاري خاص خود منتقل مي‌شود. چشمهاي ما ميليونها موضوع براي ادراك بصري در طول روز مي‌بينند. درك آنها امري ناممكن مي‌شود. زاويه‌ها، دايره‌ها، اشكال تيز و تند، قوسها، تركيبها، طولها، ارتفاعها، عرضها، فرورفتگيها و برآمدگيها، چه چيز در ادراك ما مي‌ماند؟ آنچه را دوست داريم و از آن لذت مي‌بريم. پس ترسیم يك احساس كبود، يك ادراک کنندة فردي را مي‌طلبد. نوعي تبديل مي‌خواهد كه در آن كد واژه‌ها را به حروفي خاص يا تصوير‌هايي خاص تبديل كند.
مثال سه: من از شما خوشم مي آيد. من از شما خوشم نمي‌آيد. اولي يعني: بيا. دومي يعني برو! اولي يعني بنشين. دومي يعني بلند شو. اولي يعني خوش آمدگی، دومي يعني كسل كنندگي.
پس چه باید کرد؟
من فكر مي‌كنم و من متوسل به نيروي درون مي‌شوم. در درون چه خبر است؟ همه‌ي خبرها در درون است. در درون من آزادم، در درون من تو را عشق مي‌ورزم، من تو را رويايم، من تو را مي‌نگرم، تو مرا مي‌نگري. سلام است و سلام و سلام. درود است و درود و درود. احساس امنيت است. بدون دلهره و بيم. از پلكان درونم پايين مي‌روم. درون مرا ميهمان مي‌كند.
ابتدا تصور.
بعد چي؟
ياد.
يك آن تو را در حالتي و يك لحظه در حالتي ديگر می بینم. تو برايم تبديل به موضوع آزادي مي‌شوي. دوست من هم چنين حالتي پيدا مي‌كند.
مثال چهار:من تو را از راه دور به درمانگاه مي‌برم و معالجه‌ات مي‌كنم. ساعت حدود 12 شب است. من از خانه براه مي‌افتم خيابان A و كوچه‌ي F پلاك T . تو را با ماشين سوار مي‌كنم به بيمارستان مي‌برم. تو دچار نوعي آنفولانزا هستي. چند آمپول نوش جان مي‌كني و سپس تو را به منزل مي‌رسانم. چه كسي متوجه شد؟ هيچ كس چه كسي مرا يا تو را ديد؟ هيچ كس.
تو نمي‌گويي فلاني خيالاتي شده است. من به تو مي‌گويم نه. اساس زندگي خلاقانه، آوردن سايه‌ها به روشنايي است. يك چيز نبود، ولي حالا وجود دارد. صفحه‌ي كاغذي كه بر روي آن مي‌نويسم. اين يك صفحه‌ي سفيد بود، حالا ديگر چنين نيست. وجود من در پس تك تك اين صفحات متبلور است. چرا؟ چون قابل تكرار توسط ديگري نيست. DNA هر كدام از ما فقط منحصر به فرد است. پس من تجربه‌ي يكباره خداوند هستم.

ما به ميزاني و بسيار كم با هم در مي‌آميزيم، تركيب مي‌شويم، همديگر را مي‌فهميم، و با هم رابطه داريم. هر چه بزرگتر مي‌شويم،‌كامل و كاملتر و سپس خوردني مي‌شويم. آنگاه چه كسي ما را مي‌خورد، همان سناريست نخستين. تولد ، زندگي، مرگ، تولد، زندگي، مرگ. پس ما نبايد قاعدتا آن قدر در هم آميزيم كه نشود ما را از هم متمايز نمود.شايد يك وجود بي منتها بتواند ولي از عهده‌ي درک ما خارج است. من از شگفت آورترين چيزهايي كه همواره مي‌شنوم اين است كه كسي مي‌گويد: فدات. يعني چه؟ تو فداي من يا من فداي تو؟ رنگها هم چنين اند. سفيد با بنفش آميخته مي‌شود. حالا بيا آن را جدا كن، سيمان با شن. سیلی نواخته شده بر صورت کسی چي؟ آن را مي توان جدا كرد ؟ نه. آب ريخته چطور؟ نه. دل شكسته چطور؟ نه. نگاه دزديده شده از چهره‌ي يك فرد چطور؟ نه. پس تمام عالم پیوسته است، انفصال وجود ندارد.
مثال پنج: عالم واقع، عالم اتصال است و عالم ذهن است که مي تواند به صورت تجریدي، منفصل باشد. خلوص، در عالم واقع به ندرت یافت می شود. تك، وجود ندارد، اصلي وجود ندارد، هر اصلي در درون اصلي‌ترين فرعي است. هر بزرگي در درون بزرگتري، كوچك است.هر بي نهايت در درون بي نهايت‌تري محدود است. هر زيبايي در مقابل زيباتري زشت. هر كوچكي در مقابل كوچكتر، بزرگ. هر شكوهي نيز، هر مقامي نيز، هر بلندايي نيز، هر فرودي نيز، هرفرازي نيز.
اگر بتوان احساس را ترسيم كرد، مي‌توان به يك سوال مهم پاسخ داد و آن اين كه لابه‌لاي رنگها فضاهاي خالي از رنگ وجود دارد. چه حسي را مي‌توان به يك حس افزود كه آن حس مضاعف شود؟ مثلاً كسي كه در آخر يك شب دلش گرفته است، چطور مي‌توان عقده‌ي دلش را قبل از تركيدن تشدید كرد. مي‌گويند روي زخم او نمك بپاشيد. او را با آن خاطره مرتبط كنيد. آخرش چه مي‌شود؟ احساس رنجش خاطر. زبان باز مي‌شود، شِكوه مي‌كند، بلند مي‌شود مي رود و شايد بخوابد، خواب نوعي فراز از فعاليت‌ آگاهانه فكري پيرامون يك موضوع است. احتمالاً در خواب هم مي‌بيند كه عجب همان حس او را به سوي خود مي‌كشاند. فرداي آن روز يك نقاش را مي‌بيند مي‌گويد تو مثل يك روان كاو آناليز كن و سپس درمان را شروع كن. نقاش مي‌ماند. او مي‌گويد كه من مي‌توانم يك شهر نمور با مردماني كه در يك عصر زمستاني در حال آمد و شد هستند را ترسيم نمايم. ولي مطمئن نیستم كه آيا اين حس همان احساس كبود شماست. شروع مي‌كند، قلم و بوم و صفحه. صفحه ابتدا سفيد بود توئي كه داعيه‌ي نقاشي داري بر روي آن خطوطي را ترسيم نمودي سپس زاويه بندي و محاسبه و شكل. شكل، باز نماي درونِ هندسي شماست. درك آن مسلماً درك شما از آن است. خودش چه شكلي است چرا مي‌گويند گردي، چهار گوش، سه گوش، اعتباريات است خوب. من كه نمي‌بينم چي؟ چگونه مي‌توانم به عنوان يك پسر لال به تو كه دختري نابينا هستي خود را بنمايانم و بگويم كه تو را دوست دارم و يا از تو خوشم نمي‌آيد. يا چه روز زيبايي بود يا چقدر احساس تنهايي مي‌كنم، من تو را مي‌بينم. تو مرا نمي‌بيني. من تو را درك مي‌كنم ولي تو مرا فقط لمس مي‌كني. درك من براساس ادراك بصري است. درك تو چي؟ براساس ادراك شنوايي. من نمي‌توانم بگويم كه چه چيزي دارم مي‌بينيم ولي از تو مي‌خواهم كه تو آنچه را كه من مي‌بينيم ولي نمي‌توانم بازگو كنم، را برايم ترسيم كني. چه چيزي وجود دارد؟ يك احساس گنگ. نوعي فقدان. نوعي نداشتن.
فرضيه 2- احتمالاً آنچه را دارم، ندارم و آنچه را ندارم دارم. من با زندگي به وجود نمي‌آيم. گويا با زندگي به عدم وجود مي‌رسم و مرگ كمال است و رسيدن و شكوفايي، قابل خورده شدن. من در پايان ميوه‌ي رسيده‌ام در آغاز و وسط هنوز خام و كال هستم. پس شما مي‌توانيد به من بگوييد كه زندگي يك شروع نيست. زندگي يك وسط است. فيلمي است كه از وسط يك location شروع به پخش مي‌شود. گريزي به گذشته مي‌زند و رو به پايان مي‌رود. پايان آن گويا آغاز آن است. چرا؟ چون مگر مي‌شود ميليونها سال نباشيم و فقط چند سالي باشيم. شما مرا آناليز مي‌كنيد. قصد داريد احساس هايم را باز نمايي كنيد. شما سفيد را با رنگ ديگري و ديگري و ديگري مي‌آميزيد. به من مي‌گويید حس كبود شد يا نه؟ من چون لال هستم نمي‌توانم بگويم كه واقعاً شد يا نه. اصلاً كبودي چه رنگي است. قرمز است، بنفش است، مثل يك كوفتگي در بدن مرد باتوم خورده است؟ مثل مشتي است كه زير چشم يك بوكسور خورده شده، مثل يك كوفتگي در بدن يك دانشجو است؟ مثل ترميم يك پوست است؟ مثل نوعي انجير متمايل به سياه است؟ خاكستري قهوه‌اي متمايل به قرمز كدر است؟ كدام يك است ؟ نمي‌دانم.
احساس كبود شما نوعي هم آميزي است. نوعي وصال، نوعي سايه روشن ، نوعي ترسِ شفاف، نوعي دروغ توأم با صداقت، نوعي زرنگي خاص نوعي فرار از واقعيت زندگي نوعي ابراز علاقه به دشمن. نوعي خود نمايي كه نه از سر غرور باشد و نه سوداي نام آوري در پس آن در سر پرورانده شود. نوعي عبور بدون معطلي. ولم كن بابا. همين.
چه كسي؟
چه چیزی ؟
جامعه، هستي، قفس تن، زودگذري هاي كسل كننده ونارس سردر آوردن از چيزهايي كه تو را در خود فرو مي‌برند، ورود به چنبرة‌ چنگالهاي يك هشت پا. دوست داشتن ، دلبستگي، دلبريايي، دليري، دانش، دين دنيا و بالاخره دلباختگي. چه فرجام ناگواري من دلباخته‌ي چيزي مي‌شوم كه به غايت از من فاصله دارد. هميشه چنين است.
هميشه به دورترين چيزها نزديكترم من گويا. انسان از فرط نفرت است كه عشق مي‌ورزد. عشق محصول نوعي در هم آميزي است. عشق تركيبي است از عناصر بسيار ناهماهنگ و نامتجانس. به يك تابلو نگاه كنيد: كدام شخص عاقل است كه بتواند اين حرف مرا گوش کند و به من نخندد كه من در تابلوي سفيد مردي را ديدم كه، يا چيزي ديدم كه، درختي ديدم كه .... چرا؟ چون او نمي‌تواند آن را نشان دهد. تصورات ما دلایل عيني خوبي نيستند. براي اين جهان دلايل عقلي، حسي و ادراكي لازم است. امورات فردي قابل انتقال نيستند وقتي كه من مي‌خواهم آن را ابراز كنم شما كه مرا نمي‌بينيد پس چيزي را كه من مي‌خواهم به وصف آن بپردازم نخواهيد ديد چه چيز باقي مي‌ماند، آنچه اصيل است.
هميشه يك چيز اصيل تر از اصيل است. احساس کبود نشانه رفتن ذهن به سمت اصالت و تعالی است.

مثل زندگی

2009-07-21T23:11:00.000-07:00

اولي ، نگاه‌ كن
دومي، چي‌رو؟
اولي، پير است ،با كفش لخ لخي، مريض حال است با قيافه وحشتناك، جواني‌اش گويا خيلي خوشگل بوده‌ مثل اين كه با خودش داره حرف مي‌زنه.
دومي، چيز جالبي نيست.
اولي، براي من او مثل زندگي ست، تولد، جواني، ميانسالي، پيري ولي چرا با خود نجوا مي‌كند؟ به ماده سگي مي‌ماند كه او را با چوب از حياط منزل بيرون رانده‌اند. ناله‌اش، خس خس سينه‌اش، لخ لخ كفش‌هايش براي من جالب توجه است راستي چگونه است كه او اين گونه است؟
دومي، نكند معتاد است.
اولي، چه فرقی مي‌كند؟ يا مريض است و بي كس، يا دنبال دارو مي‌گردد يا كسي را جستجو مي‌كند، هر چه هست به دريوزگي افتاده است، بي رمق ، پير، زشت، غير قابل توجه و كثيف. تنها من او را با بخشي از زندگي هم پيوند مي‌دانم، اينكه من نفس مي‌كشم، او هم نفس مي‌كشد، من غذا مي‌خورم او غذا مي‌خورد، ولي من دوست دارم او ... .
ناگهان به چراغ قرمز رسيديم من سمت چپم را نگاه كردم، پشت ماشين توله سگ قشنگي بود، پشمالو و زيبا، دختركي نو رس دست بر سرش مي‌كشيد و متوجه نيم نگاه من به خودش شد. مادرش جلو نشسته بود و مردي پشت فرمان. تا به سمت راست نگاه كردم چراغ سبز شد، به راه افتاديم پيرزن در ميان هياهوي جمعيت كم شد. خاطرات او همواره در ذهنم خطور مي‌كند و سوالاتي به ذهن مي‌رسد:
1- آيا او در جواني كسي را داشته است كه به او عشق بورزد؟
حتماً.
2- چطور به اين روز افتاده است؟
نمي‌دانم.
3- چرا با خود ناله مي‌كرد؟
حتماً دردي داشت.
4- به كجا مي‌رفت؟
چه فرق مي‌كرد.
انگار يك وَهم بود، مثل يك خيال ولي واقعي. من او را مي‌ديدم. نماينده طبقه‌اي از جامعه بود. به فكر فرو رفته بودم، دوستم گفت: كجا مي روي؟ من پاسخ دادم مي‌رويدم به جايي كه ماشين ما را ببرد. او گفت: داري مسخرم مي‌كني؟
گفتم چه فرقي مي‌كند؟ من به تو گفته بودم كه سر چهارراه ايستاده‌ام برايم چهار احتمال وجود دارد و تو در يك خيابان با يك احتمال.
گفت: چه كار كنم؟ ميان تجربه ناكرده چگونه مي‌توان تصميم گرفت؟ من به او گفتم براي دوستي يك نكته مثبت كافيست و او پاسخ داد من موافقم و تمام وضع برهمين منوال مي‌گذشت.
لحظه‌اي به سكوت گذشت و به تفكر. گويا نفر سومي بايد به بازي دعوت مي‌شد كه بتواند بر روي تخته‌اي چيزي بنويسد، شكلي بكشد، فيلمنامه‌اي بنويسد، نمايشي بازي كند واز اين قبيل. ريتم‌ها كند بودند و لحظه‌ها بي رحمانه بر سرمان مثل پتك فرو مي آمدند، زمان گويا متوقف شده بود. به نزديكي آبميوه‌ فروشي رسيديم من طبق عادات هميشگي آبميوه‌اي گرفتم و دو نفري آن را خورديم از دوستم پرسيدم خوب بود؟ گفت عالي بود.
گفتم : لذت بردي ؟ گفت: آره.
پرسيدم: لذت در كدام بخش بدنت وجود دارد؟ وقتي چیزی به سمت دهان مي‌رود يا وقتي قورت داده مي‌شود يا وقتي به معده مي‌رسد؟ نتوانست جواب بدهد. گفت: من به اين موضوع فكر نكرده بودم راستي لذت در كدام بخش وجود دارد؟ هميشه امورات معمولي قابل توجه‌اند، اگر ما به آنها توجه كنيم. هر لذتي يك فرايند است مثلاً كسي كه سيگار مي‌كشد از آتش زدن و شعله آن لذت مي‌برد، از پك زدن و از بيرون دادن دود لذت مي‌برد، ولي اوج لذت كجاست؟. دوست داشتن نيز چنين است. ما وقتي كسي يا چيزي را دوست داريم حتماً از دوست داشتن لذت مي‌بريم و وقتي نفرت هم ايجاد مي‌شود گويا من به فردي نگاه مي‌كنم كه از نگاه به او لذت نمي‌برم. از آنجا که انسان موجودي است كه ابتدا خود را دوست دارد؛ بنابراين خود را سوژه لذت مقابل نمي‌كند، بلكه ترجيح مي‌دهد طرف مقابل سوژه لذتش باشد. ولي در مورد آن پيرزن چي؟
چرا من ازو نفرت نداشتم، با وجودي كه زشت بود. ما چه كلماتي به كار مي‌بريم وقتي به موردي نظير آن پيرزن بر مي‌خوريم؟ فقط مي‌گوئيم اَه، چه كثيف، بدبخت، بيچاره، برو گم شو، نري زير ماشين، پير سگ ... و يا نگاهش نمي‌كنيم، از او دوري مي‌كنيم، بعد مي‌گوئيم خداي من اين ديگه كيه؟ من در همين سوالات غوطه‌ور بودم كه متوجه نشدم همسايه‌مان با زنبيلش از روبه روي ما عبور كرد، ميوه گرفته بود و سبزي و ... او ما را شناخت و ما هم او را.
سوار ماشين شد، پس از سلام و احوالپرسي متوجه شديم كه مريض است از دومين كوچه كه گذشتيم باز همان پيرزن اولي را ديديم. ناگهان همسايه‌مان گفت نگه‌دار، نگه دار.
من فكر مي‌كردم آشنايي، كسي را ديده است. ايستادم گفت: اين پيرزن را مي‌بيني گفتم: چطور گفت: به نظر آشنا مي آيد چند لحظه‌اي به صورتش خيره شديم همسايه‌مان گفت: آها يادم اومد. نگار خانم است ما در مدرسه سعدی با هم همكلاس بوديم. گفتم: راستي؟ گفت: بلي.
گفتم: چطور به اين وضع افتاده؟ گفت: ماجرايي دارد كه از حوصله شنيدن شما خارج است. دوستم بسيار اصرار كرد ولي همسايه‌مان برايمان نگفت چند بار تلفني از او خواستم ولي فقط سكوت مي‌كرد. يك روز كه حوالي عصر با دوستم مشغول راه رفتن بوديم متوجه شديم كه همسايه‌مان با آن پيرزن راه مي‌رود. ولي گويا از حالت معمولي خارج شده بود. سرفه‌ مي‌كرد و بعضي وقت‌ها مي‌نشست. ما جوانتر بوديم. پس از حدود 50 متر كه گذشت به آنها رسيديم. سلامي و ابراز ارادتي و پاسخي و لبخندي. گفت: وقت داريد چند لحظه؟
گفتم: بله به شرط اين كه ...
خودش متوجه شد با هم سوار ماشين من شديم. او ما را به خيابانهاي پايين شهر برد. كوچه پس كوچه‌ها را طي كرديم و به منزلي قديمي رسيديم. خيلي عادي وارد شد و ما هم پشت سرش. فصل تابستان بود و برگهاي زردآلو و گيلاس بر روي سنگفرش حياط ريخته بود. حياط را طي كرديم و به پله‌ها رسيديم. پس از آن وارد اتاق شديم او آلبومي را پيش روي ما گذاشت چندين قطعه عكس جلوي رويمان گذاشت، در ميان عكس‌ها خانومي بسيار جذاب روي صحنه تئاتر بود كه درحال ايفاي نقش بود. پرسيديم اين خانم كيست؟ گفت: خيلي مشهور است چطور نمي‌شناسيد! گفتم: من كه اهل هنر و زيبايي شناسی نيستم. من فقط مي‌دانم چه كسي ظاهرا از چه كسي زيباتر است همين.
همسايه‌مان گفت: اين زن نگار خانم است. من يكه خوردم هر چقدر به صورتش نگاه مي‌كردم كمتر ميان عكس و صورتش تشابهي مي‌ديديم پرسيدم چطور اين گونه شد؟ شما مگر هم سن و سال هم نيستيد؟
گفت: چرا، ولي او به خاطر عشق به يك فردي كه بسيار او را دوست داشت خود را به تباهي كشاند من بسيار حساس شده بودم پرسيدم منظور شما از تباهي چيست؟ گفت : تباهي يعني...
تباهي يعني زيبايي را فقط در مصداق آن يعني زيبا جستن. زيبايي يك مفهوم است، يك امر ذهني است، سيال است، مي‌توان آن را كم و زياد كرد، با آن كنار آمد و در تمامي صحنه‌هاي زندگي از آن استفاده کرد.
به دوستم گفتم : آها، وقتي من مي‌پرسم زيبايي و تو مي‌گويي من بالاترين ارزش ذهني‌ام زيبايي است به نظر مي‌رسد پاسخ شما به من بیشتر يك لفظ است، چرا كه آن پيرزن ديگر نمي‌تواند از زيبايي سخن بگويد. زيبايي يك مفهوم است. زيبا يك مصداق. مثلا گل رز زيبا. گل گلايل زيبا.
پس آنكه ابتدا به زيبايي مي انديشد، حتما قبل از آن به زيباترين مفهوم يعني آزادي مي‌انديشد. پس نمي‌توان گفت كسي به زيبايي مي‌انديشد ولي به آزادي توجهي ندارد. من وقتي در درون و بيرون خود در خانواده، مدرسه و دانشگاه از ابتدايي ترين حقو اساسي خود محروم هستم، چگونه خواهم توانست به زيبايي بينديشم. آزادي قبل از زيبايي وجود دارد. پس اگر من يا شما حتي در مورد يك مفهوم نتوانيم فكر كنيم و يا آن را بيان كنيم، چگونه مي‌توانیم از آن دفاع كنیم. دير يا زود، سن‌مان مي‌گذرد. مهم گذران زندگي براساس تمايلاتي است كه داريم، دوستي‌هايي است كه ابراز مي‌كنيم، فاصله‌هايي است كه كم مي‌كنيم. ديدارهايي است كه تجديد مي‌كنيم. لبخندهايي است كه نثار هم مي‌كنيم و بعد پاي غرور پيش مي آيد. غرور ناشي از داشتن‌ها، من آنم كه .... دارم. من .... دارم من...دارم. من ... دارم. توچي؟ تمامي اينها را مي‌توان با يك پيوند عاطفي جابه جا كرد. انسان عاقل كسي است كه براي طرف مذاكره‌اش مجال چانه‌زني را فراهم آورد و آن را از او نگيرد.
نگار خانم چنين نكرد، يك جوان خوش تيپ شوهرش بود. بعد از مدتي به اعتياد كشيده شد و سپس او را تنها گذاشت. چون نگار خانم تمامي ‌ارزش‌هايش زيبايي بود، وقتي او را از دست داد به اين روز كشيده شد. نه اعتباري، نه اعتمادي، نه مال و منالي، هيچ و پوچ وتباهي.
پس ابتدا نگار بهترين بود. متوجه حد متوسط در زندگي نبود. حد متوسط زيبايي، حد متوسط زندگي حد متوسط، يعني حد تعالي.